چکیده:
کتاب الکافی تألیف محمد بن یعقوب کلینی، من لا یحضره الفقیه تألیف محمد بن علی بن بابویه قمی، تهذیب الاحکام و استبصار تألیف محمد بن حسن طوسی بهعنوان چهار جامع حدیثی اولیه شیعه شناخته شدهاند. تألیف هر یک از این چهار كتاب نتوانسته شیعه را از تألیف جوامع بعدی بینیاز کند. این مسئله دال بر نقص و ایراد نیست، بلکه هر یک از این کتب در جایگاه خود معتبر است آنچه باعث تفاوت این کتابها و تمایز آنها از یکدیگر شده است، روش تدوین حدیث در آنها است. بنابراین، پژوهش حاضر درصدد بررسی این مسئله است که روش ضبط حدیث در کتب اربعه چگونه است؟ و معیارهای گزینشی احادیث در کتب اربعه کدماند؟ و در آخر یک بررسی تحلیلی _ مقایسهای روی روش گزینش و نقل احادیث در آنها داشته باشیم؟ این پژوهش به روش توصیفی _ تحلیلی است و ابزار گردآوری اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانهای و مقالات است. نتایج نشان داده است که هر یک از کتب اربعه، احادیث را به روش خاصی ضبط و ارائه کردهاند و تفاوتهایی در آنها وجود دارد. شیخ کلینی با توجه به نیاز شدید شیعیان به یک جامع حدیثی، کتاب خود را بر اساس ذکر کامل احادیث [سند کامل و به طرق متعدد، متن کامل] نگارش میکند؛ شیخ صدوق کتاب خود را بهصورت یک رساله عملیّه و بر اساس ابواب فقهی تدوین کرده و در این راستا خود را ملزم به ذکر کامل سند و متن حدیث ندیده است، هرچند بعداً با نگارش مشیخه کتاب را از حالت ارسال سندی خارج میکند؛ شیخ طوسی با آگاهی کامل از مسئله تعارض موجود در احادیث و با توجه به اینکه دو کتاب قبلی کافی و من لا یحضر نتوانسته بودند این مشکل را برطرف سازند، دو کتاب خود را در راستای هدف رفع تعارض تدوین کرده است و با استفاده از معیارهای رایج در علم الحدیث از قبیل موافقت با قرآن، سنت متواتر، عقل و اجماع و …، و همچنین روشهای اصولی ترجیح، جمع عرفی، تخییر و توقف و با درایت و توانایی کامل در این امر توانسته مسئله تعارض در احادیث را به خوبی رفع و از بین ببرد. تفاوت موجود بین این کتب، تنها تفاوتی ذوقی و سلیقهای نبوده است، بلکه امری است برخاسته از عوامل و شرایطی که آن کتاب در آن تألیف شده است. ازجمله این عوامل جهتگیری مؤلف در تدوین و گردآوری احادیث، نیازها، امکانات و علوم موجود، ابتکارات و ابداعات مؤلف است. تفاوتها در شیوه سندی، چگونگی عرضه متن احادیث، استدلالها و توضیحات مؤلف، فقه الحدیث، ترتیب و تأخر ابواب و چینش روایات دیده میشود و هر یک از این تفاوتها در قالب روش گزینشی مؤلف قابلتحلیل است و از ویژگیهای کتب اربعه به شمار میآیند.
کلیدواژهها: کتب اربعه، کلینی، صدوق، طوسی.
فصول پایان نامه:
این پایاننامه شامل شش فصل میباشد:
فصل اول: «کلیات»
فصل دوم: «روش شیخ کلینی در کافی»
فصل سوم: «روش شیخ صدوق در «من لایحضره الفقیه»
فصل چهارم: «تهذیب الاحکام و استبصار»
فصل پنجم: «تطبیق و تحلیل روشهای نقل حدیث در کتب اربعه»
فصل ششم: «نتیجهگیری»