چکیده:
مختار ثقفی یکی از افراد تأثیرگذار، در تاریخ شیعه است که زندگی او در هالهای از ابهام قرار گرفته است. قیام مختار نقش بسیار مهمی در باور اعتقادی شیعه داشته و در سینهها و خاطرهها و نوشتهها، هماره جای خود را حفظ کرده است. بررسی نهضت وی هم برای دوستدارانش و هم برای منتقدینش ضروری است، چرا که عدهای معتقدند او برای انتقام خون حسین بن علی (ع)، قیام کرد؛ این عده او را تبدیل به قهرمان کردهاند. گروهی دیگر به ذم او پرداختند و وی را هواخواه قدرت میدانند. قیام مختار، جای ویژهای در متون انقلابی شیعه دارد و هر جا سخن از انقلاب عاشورا رفته، قیام او ضمیمه آن است. بهتدریج، مختار و قیامش، موضوع بسیاری از کتابها گشت، یک بخشی از این کتابها که بهصورت اختصاصی به مختار پرداخته است، مختارنامهها هستند. آنچه مقرر است در این پژوهش بدان پرداخته شود، این است که شخصیت واقعی مختار در تاریخ با مختار مختارنامهها، چه شباهتها و چه تفاوتهایی دارد. در ضمن این بررسی به دو سؤال مهم پاسخ در خور داده خواهد شد: 1- چه تفاوتهایی بین شخصیت واقعی مختار در تاریخ و مختار در مختارنامهها وجود دارد؟ 2- چه شباهتهایی بین شخصیت واقعی مختار در تاریخ و مختار در مختارنامهها وجود دارد؟ قاعدتاً پرسشهای این پژوهش، مبتنی است بر تحقیق و تطبیق جامعی در کتب تاریخی و مختارنامهها و نگارش وجوه تشابه و تمایز یک شخصیت اصولاً فرضیه جدیدی ارائه نمیکند و تنها یک بررسی تطبیقی است. در این پژوهش، به روش توصیفی و تحلیلی مطابق با روش بررسی تاریخی به تجزیه و اطلاعات پرداخته شده و این نتیجه حاصل آمد که مختارنامهها به دلیل کارکرد سیاسی و اجتماعی که داشتند در بیان اعمال مختار بسیار اغراق کردند و مسلماً با منابع تاریخی که گویای بسیاری از واقعیتهای زندگی اوست، متفاوت هستند و شباهتهای بسیار کمی را با تاریخ دارا هستند.
کلیدواژهها:
مختار، مختارنامهها، شخصیت.
فصول پایاننامه:
این پژوهش در پنج فصل ارائه شده است:
فصل اول: «مبانی پژوهش»
* مسئله پژوهش
* سؤالات
* اهداف و ضرورت آن
* روششناسی پژوهش
* پیشینه پژوهش
* بررسی و نقد منابع تاریخی
فصل دوم: «روند مختارنامه نگاری»
* معرفی مختارنامهها
* روند مختارنامه نگاری
* بینش قهرمانی
* شرایط اجتماعی در مختارنامه نگاری
فصل سوم: «مختار قبل از واقعه کربلا (مقایسه مختارنامهها با منابع تاریخی)»
* اصل و نسب مختار
* مختار قبل از واقعه کربلا
فصل چهارم: «مختار- سالهای 61 تا 65 ه.ق (مقایسه مختارنامهها و منابع تاریخی)»
* مختار در مکه و بیعت مشروط با ابن زبیر
* بازگشت به کوفه
* مختار و جنبش توابین
* چگونگی همراهی ابراهیم بن مالک اشتر
* مختار و محمد بن حنفیه
فصل پنجم: «مختار- سالهای 65 تا 67 ه.ق (مقایسه مختارنامهها و منابع تاریخی)»
* فتح کوفه
* نبرد خازر
* شخصیت سیاسی مختار
* مختار و ابراهیم بن اشتر
* سرانجام مختار
نتیجهگیری.