بررسی تطبیقی جامعه‌شناختی فرقه‌های اهل حق و تصوف در کردستان

چکیده:

پژوهش پیش روی، بررسی و هم سنجی جامعه‌شناختی فرقه‌های اهل حق، قادریه و نقشبندی در منطقه اورامانات کردستان است. افزون بر چالش‌های ناشی از کارکرد فرقه‌های یاد شده، با اجتماعات دینی بزرگ‌تر و حکومت و نگرش‌های نوین شماری از خاندان‌های اهل حق، وجود زیست‌بوم همسان اما باورها فرهنگ و آداب و رسومی به نسبت نا همسان، چالش‌هایی را برای هر سه جامعه در پی داشته است. روش و ابزار گردآوری اطلاعات. تاریخی تطبیقی، با شیوه استفاده از منابع کتابخانه‌ای است. به دلیل محدودیت شرایط حاکم بر ساختار اجتماعی موجود در منطقه مبنی بر نبود امکان پیمایش، از چارچوب عمومی روش تحقیق کیفی با توجه به کار میدانی و مشاهده مشارکتی پیش‌بینی شده برای پر کردن کمبود داده‌ها نیز استفاده شده است. هر سه جامعه کرد، مردسالار و دارای جوامعی با اقتصاد کشاورزی و دامداری‌اند؛ و به اعتبار سرزمین میزبان اقلیت قومی و به اعتبار طریقت و صوفی‌گری اقلیت مذهبی، ایستا، خرد گریز و نهاد ستیز و گاه حکومت ناگرا به شمارمی آیند. پیکره و ساختار نخستین هر سه فرقه در میانه سده‌های 5- 8(ق)، پی گرفته و بالیده است، قادریه به شیخ عبدالقادر گیلانی در بغداد، نقشبندیه به بهاءالدین نقشبند در آسیای میانه و اهل حق به سلطان اسحاق برزنجی در اورامانات کردستان ایران منسوب‌اند. هر چند دو طریقت پیش‌ گفته سپس در کردستان بازتولید شده‌اند… هر سه جامعه مناسک گرا هستند و دارای حلقات ذکر و سر سپردن می‌باشند. با این حال مناسک دو جامعه بسته و وابسته به لایه‌های پایین قادری و اهل حق، گاه با کنش‌های فراهنجار همراه است. گسترش و پایایی بیشتر جامعه محافظه‌کار و تکثرگرای وابسته به لایه میانه نقشبندی وارون بر دو جامعه دیگر در شکستن انحصار جابجایی قدرت در میان خاندان‌های وابسته به لایه‌های بالا و بسیار مرفه رهبران سادات و شیوخ می‌باشد. پژوهش دلیل جامعه‌شناختی ماندگاری و بازتولید این سه جامعه مذهبی در کردستان را که با توجه به چارچوب نظری فرقه می‌شناسد، جدای از چالش‌های پیش روی آنان ایستادگی مردم کرد در برابر سلطه‌های بیگانه، زیست‌بوم ویژه این سرزمین و نقش و کارکرد آموزه طریقت‌های صوفی یاد شده، به‌ویژه رهبران فرهمند آنان می‌داند. از سوی دیگر پژوهش با توجه به چارچوب نظری، شماری از جنبش‌های جوامع صوفی یاد شده را در تراز جنبش هزاره‌ای (مهدویت) و جنبش اجتماعی برشمرده است. پژوهش کوشیده است تا با شناخت درست این جوامع و به دست دادن واقعیت‌ها و مسائل موجود چالش‌های تاریخی در کردستان، به‌ویژه منطقه مور پژوهش، در اندازه ممکن آسیب‌شناسی و ساماندهی گردد.

فصول پایان‌نامه:

این تحقیق درهشت فصل نگارش شده است
فصل اول: «کلیات»

* بیان مسئله

* اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق

* هدف اصلی پژوهش

* هدف‌های فرعی

* روش‌شناسی روش و ابزار گردآوری اطلاعات
* رویکرد پژوهش و ساختار نظری تحقیق

فصل دوم: «مروری بر تحقیقات انجام شده داخلی و خارجی»
فصل سوم: «چارچوب نظری، سر سخن»
* گفتار نخست: جامعه‌شناسی فرقه‌های مذهبی، پویایی درونی و بیرونی
* گفتار دوم: جنبش‌های هزاره‌ای (مهدویت)، ویژگی‌ها
* گفتار سوم: جنبش‌های اجتماعی
فصل چهارم: «اهل حق، پرسش‌های پژوهش»
* بخش یکم: ریشه‌های تاریخی اهل حق
* بخش دوم: خصوصیات اجتماع دینی،
گفتار نخست: ساخت جمعیت
گفتار دوم: گویش‌های کردی، مقدمه
گفتار سوم: ایلات و عشایر استان کرمانشاه
* بخش چهارم: اصول اعتقادات، آفرینش، بهشت و دوزخ
* بخش پنجم: مناسک و نمادها مراسم جم، سر سپردن
* بخش ششم: فرقه و طبقه اجتماعی، تشکیلات اهل حق
* بخش هفتم: مناسبت‌ها و روابط درون فرقه‌ای
* بخش هشتم: مناسبت‌ها و روابط فرقه اهل حق با جامعه بزرگ‌تر، فاصله اجتماعی
* بخش نهم: روابط فرقه و حکومت، جنبش‌های هزاره موعود مهدویت
* بخش دهم: جمع‌بندی. گذشته، حال، آینده
فصل پنجم: «قادریه»
* بخش یکم: ریشه‌های تاریخی
* بخش دوم: خصوصیات اجتماع دینی
* بخش سوم: اصول اعتقادات
* بخش چهارم: فرهنگ و اخلاق دینی، موسیقی و ساز آئینی، جشن و سور
* بخش پنجم: مناسک و نمادها، پیمان (بیعت)
* بخش ششم: فرقه و طبقه اجتماعی، ساختار طبقاتی، والی
* بخش هفتم: مناسبات و روابط درون فرقه‌ای
* بخش هشتم: روابط فرقه و اجتماع دینی با جامعه بزرگ‌تر
* بخش نهم: روابط فرقه و حکومت
* بخش دهم: جمع‌بندی. گذشته، حال، آینده
فصل ششم: «نقشبندیه»
* بخش یکم: ریشه‌های تاریخی
* بخش دوم: خصوصیات اجتماع دینی
* بخش سوم: اصول اعتقادات
* بخش چهارم: فرهنگ و اخلاق دینی، بخش پنجم. مناسک و نمادها
* بخش ششم: فرقه و طبقه اجتماعی
* بخش هفتم: مناسبات و روابط درون فرقه‌ای
* بخش هشتم: روابط فرقه (اجتماع دینی) با جامعه بزرگ‌تر
* بخش نهم: روابط فرقه و حکومت
* بخش دهم: جمع‌بندی. گذشته، حال، آینده
فصل هفتم: «هم سنجی طریقت‌های قادریه، نقشبندی و اهل حق»
فصل هشتم: «جمع‌بندی و نتیجه‌گیری پژوهش».