چکیده:
یکی از تمایلات و خواستههای فطری بشر، عشق به دانستن است حتّی در بسـیاری مـوارد بهوسیله این تمایل فطری درصدد برطرف کردن نیازهای مادی نمیباشد، بلکـه بر اساس احسـاس نیاز فطری است و از آنجا که منشأ این علقة به علم، کمال خواهی است، درصـدد ایـن اسـت کـه علم را از سرچشمهای ناب دریافت کند. امامیه که از اعتقاد به ولی خـدا بهرهمند است. علـم را برای حل مجهولات خود از زبان مبارک ائمه اطهار که اولیای الهیاند، دریافـت کنـد؛ زیـرا علـم ایشان به علم لایزال الهی متصل است. بنابراین در پژوهش حاضر سعی شـده اسـت بـه شـناخت اصول و مصدر علم امام و گستردگی شاخههای علوم ایشان پرداخته شود تـا تصـویری روشـن از مسئله علم امام حاصل شود. پژوهش حاضر مشتمل بر پنج فصل است: فصل اول با عنوان کلیات پژوهش به بیـان اهمیت موضوع، ضرورت و هدف و پیشینة پژوهش و فرضیههای آن و منابع پژوهش پرداخته شده است؛ فصل دوم به بیان ابعاد علم امام اختصاص دارد که در آن دامنه علم امام در شش بعـد کـه هـر یک مطابق با آیات و روایات مورد بررسی قرار گرفته است، شامل موارد زیر است: علم به علوم انبیای گذشته، علم به کتب آسمانی قبل، علم به کل قرآن، علم به اسمای اعظم الهی، علم به زبانهای مختلف (جنیان، انسان از هر شهر و دیاری و هر جنبنده مانند پرندگان). علم به اسرار خلقت و جهان هستی، از اسرار عالم آسمانها و کهکشانها تا راز آفـرینش کوچکترین مخلوق؛ فصل سوم این پژوهش تحت عنوان سرچشمه علم امام با تکیه بر روایات به بررسی ریشههای دریافت علم امام اختصاص داده شدهاند که در دو بخش کلی به منابع دریافت علم امام تنظیم شده است که در این بخشها به بیان القای علم به افاضه الهی و چگونگی تسدید و توفیق امام و انتقال سینهبهسینه علم از امامی به امام بعد و دریافت علم بهصورت تحدیث پرداختـه شـده و در ایـن زمینه به طرح اشکال پرداخته و به آن پاسخ داده شده است؛ و همچنین به بیان سـبب و کیفیـت و محتوای منابع دیگری چون جامعه یا کتاب علی (ع) و مصحف حضرت زهـرا (ع) و کتـاب جفـر و هشت منبع دیگر که همه بهصورت مکتوب میباشند حاوی جزئیترین و دقیقترین مطالب است، پرداخته شده است؛ فصل چهارم نیز بر اساس روایات در بیان خصوصیات علـم امـام قـرار گرفتـه کـه بـه مباحـث خصوصیت افزوده شدن علم امام و کیفیت و چگونگی آن و اختیار ائمه در دانستن، بـدون اینکـه اختلافی در علومشان دیده شود و همچنین درباره افضلیت علمی ایشان نسبت به یکدیگر و اینکه ایشان در علم خود دچار سهو و نسیان نمیشود، پرداخته شده است؛ فصل پنجم این پژوهش در بیان علم غیب امام که از ابعـاد مهـم علمـی ایشـان اسـت، شـامل بخشهای متعددی است که به بررسی «غیب» در لغت و کاربرد این واژه در آیات قرآن به معـانی مختلف اعتقادات، وحی، قیامت، ضمایر باطنی و موارد امتحان و در معنای اصلی این واژه به کـار رفته است پرداخته شده است و بعد از آن به طرح و بررسی آیاتی که دلالت بر اثبات علـم غیـب پیامبر دارند و در مقابل بررسی آیاتی که دلالت بر نفی علم غیب پیامبر میکند که مراد از نفی علم غیب، علم غیب ذاتی است در دنباله بحث با استناد به آیات و روایات و سخنان بزرگان به اثبات علم غیب برای امام (ع) و بیان محدوده آن و در نهایت به طرح و بیان اشکالات و شبهات از جانب مخالفان و نقادان و پاسخ به این شبهات با استفاده از سخنان اندیشمندان شیعی پرداخته شده است که ذیل هر یک از مباحث فوق عناوین فرعی مربوط به آنها مورد طرح قرار گرفتهاند.
کلیدواژهها:علم، ائمه معصومین (ع)، کتاب، سنت.
فصول پایاننامه:
این پایاننامه در پنج فصل ارائه شده است:
فصل اول: «کلیات»
* اهميت موضوع
* پیشینه پژوهش
* پیشینه پژوهش
* ضرورت پژوهش
* فرضيههاي پژوهش
* تحليل منابع پژوهش
فصل دوم: «ابعاد علم امام»
* علم امام به علوم انبياي سلف
* علم امام به کتب آسماني گذشته
* علم امام به زبانهای مختلف
* علم امام بهکل قرآن
فصل سوم: «سرچشمه علم امام»
* بخش اول: منبع غیر مکتوب
* بخش دوم: منبع مکتوب
فصل چهارم: «خصوصیات علم امام»
* افزوده شدن علم امام و چگونگی آن
* امام هرگاه بخواهد بداند، میداند
* عدم اختلاف و تناقض در علوم ائمه (ع)
* مقایسه علم ائمه (ع)
* عدم سهو و نسیان در علم امام
فصل پنجم: «علم غیب امام»
* بخش اول: مفهوم شناسی واژه «غیب»
* بخش دوم: علم غیب پیامبر (ص)
* بخش سوم: محدوده علم غیب امام
* بخش چهارم: طرح شبهات رد و آنها
* بخش پنجم: اخبار به غیب.