فرقه ها و جریان ها

چکیده: به دنبال کشته شدن عثمان در سال ‎35 هجری قمری که در پی شورش‌های داخلی و در اعتراض به سیاست‌های جاری او به وقوع پیوست، امام علی (ع) بنا بر خواست عمومی، خلافت را بر عهده گرفت. قتل عثمان عواقب شومی را برای حکومت نوپای امام به همراه آورد و سرآغاز بروز فتنه‌ای شد که طی آن گروه‌هایی به بهانه خونخواهی خلیفه مقتول، پرچم مخالفت علیه حکومت جدید برافراشتند و زمینه را برای نبردهای داخلی فراهم کردند. در این میان، برخی از مخالفان حکومت جدید که در شمار خواص جامعه روزگار خود محسوب می‌شدند با مشتبه کردن امر بر…

چکیده: اندیشه مهدویت و اعتقاد به اینکه در آخرالزمان شخصی با عنوان مهدی، زمین را که از ظلم و جور پر شده است، مملو ازعدل و داد می‌کند، همواره در آموزه‌های اسلامی مطرح بوده و اصل آن مورد اتفاق تمامی فرقه‌های اسلامی بوده است. در این میان شیعیان بیش از دیگران به این اصل به‌عنوان رکنی ایمانی اهتمام ورزیده‌اند. اما از آنجا که اندیشه مهدویت در میان فرقه‌ها و جریانات مختلف شیعی یکسان نبوده و هرکدام به‌گونه‌ای خاص به آن معتقدند، نگارنده به بررسی تطبیقی اندیشه مهدویت میان دو فرقه‌ی مهم از تشیع یعنی «امامیه» و «اسماعیلیه» پرداخته است. در…

چکیده: بعد از رحلت پیامبر (ص)، جریان‌های فکری و کلامی متعدد و معارض با یکدیگر که غالباً از اهل سنت بودند، پدیدار گردیدند؛ هر یک از آن‌ها برای تبیین اندیشه‌های خود از سویی آیات اعتقادی قرآن را مطابق اندیشه‌ها و روش‌های خود تفسیر می‌کردند که در اثنای این تکاپوها، برخی آیات به تحریف معنوی مبتلا گردیدند و روایات نیز در پاره‌ای موارد یا دستخوش تحریف لفظی و تبیین ناصواب شدند و یا به وضع گرفتار آمدند. اهل‌بیت (ع) در مواجهه با اقوال کلامی آنان و روایاتی که مستمسک عقاید جریان‌های فکری و کلامی بود، با روش‌های متنوع تفسیر قرآن به…

چکیده: در تاریخ سده‌های میانه، سرزمین‌های خلافت عباسی با جنبشی دینی، اجتماعی، فلسفی، سیاسی روبرو شدند که با اوج‌گیری این حرکت‌ها، به‌جایی رسیدند که از نظر سیاسی و قوت، رقیب خلافت بغداد شدند. نهضت شیعه اسماعیلیه یعنی معتقدان به امامت اسماعیل بن جعفر (ع)، بعد از یک دوره طولانی مبارزه در نقاط مختلف جهان اسلام، در اواخر قرن سوم هجری با تشکیل حکومت فاطمیان در شمال آفریقا به سلطه سیاسی دست یافتند و در سال 297 هجری رسماً خلافت خود را در مغرب اسلامی اعلام کردند. فاطمیان به سبب گرایش به مذهب شیعی اسماعیلى، در جهان اهل سنت که عمده…

چکیده: این تحقیق با عنوان مواضع کلامی امام صادقی در برابر زنادقه (اثبات وجود خدا، توحید و برخی صفات الهی) به دنبال پاسخگویی به سؤال از چگونگی مواضع امام صادق (ع) در برابر زنادقه می‌باشد. در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است. فصل دوم دارای دو بخش می‌باشد. بخش اول زنادقه و عقاید آنان درباره وجود خداوند متعال شامل: انکار امور ماوراء الطبیعی و نامحسوس و اعتقاد به ناآفریده بودن عالم و نیز پیدایش جهان به‌خودی‌خود و بی‌نیاز از آفریدگار و جواب امام مطرح ‌شده است. در بخش دوم استدلال‌های امام (ع)که عبارت است از راه فطرت و…

چکیده: هجوم مغولان به سرزمین‌های اسلامی، نتایج سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی گسترده‌ای در پی داشت. در نخستین مرحله‌ی هجوم که در سال 616 ه‌. ق. آغاز شد، در گستره‌ی فلات ایران، حکومت قدرتمند خوارزمشاهی در معرض تهدیدی اساسی قرار گرفت و در تداوم همین یورش‌ها، یکسره از میان رفت. دستگاه خلافت عباسی که گرفتار مجادله با خوارزمشاهیان بود از ظهور دشمن جدید و خطرناکی در مرز دولت خوارزمشاهی ناخرسند نبود. اسماعیلیان نزاری ایران، نخستین حکومت مسلمانی بودند که پس از عبور مغولان از جیحون، با ارسال سفیر، فرمان‌برداری آنان را پذیرفتند. همین اقدام آنان سبب شد که در شرایطی…

چکیده: در سده‌های یکم و دوم هجری، خلاقیت اموری و پس از آن خلافت عباسی با شورش‌ها و جنبش‌هایی مردمی از قبیل شورش خوارج، کیسانیه، زیدیه و خرمدینان در گوشه و کنار قلمرو وسیع اسلامی روبرو شدند. این جریانات مخالف که نشان دهنده نارضایتی‌های سیاسی و اجتماعی بودن، در اغلب موارد در قالبی مذهبی به ظهور می‌رسیدند. نهضت اسماعیلیه تیز یکی از این جریانات سیاسی – مذهبی مخالف بود. اسماعیلیان در تاریخ اسلام و در ایران به دلیل فعالیت‌های سیاسی فکری، فرهنگی و عقیدتی‌شان دارای اهمیت بودند. روند رو به رشد مذهب اسماعیلی نزاری، در سده‌های پس از سقوط الموت…

چکیده: آئین اسماعیلی در بستری کاملاً اعتقادی شکل گرفت و در محیط‌های مختلف سیاسی و اجتماعی رشد و نمو پیدا کرد. بدین ترتیب استقرار حاکمیت نزاریان در الموت و بخش‌های متفرق آن در ایران، نتیجه سال‌ها تلاش صبورانه اعتقادی و کوشش پیگیر سیاسی امامان، رهبران و پیروان آن‌ها بوده است. ترکیب متناسب این دو عنصر صلابت و انعطاف‌پذیری خاصی به این قدرت بخشید. حاکمان الموت از نارضایتی‌های اجتماعی برای قدرت گیری و از الزامات مذهبی جهت تثبیت پایه‌های حکومت دینی خویش بهره گرفتند. از طرف دیگر، پس از چندین قرن حاکمیت عناصر بیگانه بر جامعه ایران و بروز نارضایتی‌های عمومی…

چکیده: ناصرخسرو از حکما و شعرای بزرگ پارسی‌زبان قرن پنجم هجری است که براثر تحول روحی که در سن چهل‌سالگی در وی ایجاد شد تمام دنیا و مظاهرش را رها کرد و عازم سفری طولانی گشت و در این سفر پرماجرا ضمن ملاقات با فاطمیان مصر به عقاید اسماعیلیان گرایش پیدا کرد و به مقام حجتی رسید و از جانب امام فاطمی آن زمان المستنصربالله مأمور دعوت مردم خراسان به مذهب اسماعیلیه شد. با غور و بررسی در محتوای تألیفات ناصرخسرو می‌توان به اندیشه‌های وی پی برد. تألیفات ناصر مشحون از مسائل کلامی، دینی و فلسفی است که وی با…

چکیده: این رساله، با عنوان «بررسی تطبیقی امامت در شیعه اثناعشری و اسماعیلیه (نزاری)» با روش کتابخانه‌ای تدوین شده است. فرقه اثناعشری و اسماعیلیه نزاری، هر دو از فرق شیعی محسوب می‌شوند و بحث امامت، یکی از مباحث مشترک میان این دو فرقه است. این دو فرقه، مشترکات زیادی در این موضوع با یکدیگر دارند مانند؛ اعتقاد به امامت حضرت علی (ع)، وجوب امامت، مسئله نص و صفات امام. بر این اساس هر دو فرقه، امامت را به‌عنوان یکی از اصول خود پذیرفته و به خالی نبودن جهان از وجود امام معتقدند. از سویی اختلافاتی که در امامت خاصه و…

چکیده: اسماعیلیان به‌عنوان یک جماعت مسلمان شیعی پس از شیعیان دوازده‌امامی بودند، که بر انتظار ظهور قریب‌الوقوع مهدی که با آمدن خود حکومت عدل را در جهان گسترش خواهد داد تمرکز یافته بود. بر اساس این عقیده در نیمه‌ی قرن سوم/نهم اسماعیلیان جنبش انقلابی بر ضد خلافت عباسی، به راه انداختند و داعیان این جنبش اسماعیلی از مغرب در شمال آفریقا تا ماوراءالنهر در آسیای مرکزی به فعالیت مشغول بودند. در این زمان تحولات مهمی در مرکز قدرت خلافت عباسی در عراق و نیز سرزمین‌های تحت سلطه‌ی آن‌ها رخ داد، ازجمله‌ی آن‌ها سلطه‌ی غلامان ترک در دستگاه خلافت و افزایش…

چکیده: مقر فرماندهی اسماعیلیان نزاری در ایران، در نواحی الموت و رودبار و همچنین گیلان و دیلمستان، قلعه‌هایی بودند که یا توسط خود آنان بنا شده بود و یا به انحاء مختلف به دست آمده بود. از این روی این قلعه‌ها نقش مهمی در حیات سیاسی _ اجتماعی نزاریان داشتند. قلعه‌های اسماعیلی در ایران در چند ناحیه پراکنده است. شناختن این قلاع و محل هریک از آن‌ها و حوادثی که در آن‌ها پیش آمده، از نقطه نظر تاریخی و جغرافیای تاریخی ضروری است. این قلعه‌ها علاوه بر آنکه مرکز حکومت بود کارکردهای گوناگون و مهم دیگری نیز داشت. با توجه…