وقایع و حوادث

چکیده رخداد سقیفه بنی ساعده، واقعه سال 11 هجری در تاریخ و فرهنگ اسلام ضمن اثرپذیری از واقعیات جامعه اسلامی آن روز توانسته باعث تحولاتی ژرف در ادامه روند و مسیر تمدن و فرهنگ اجتماعی مسلمانان شود. این پدیده تاریخی از منظرهای متنوعی مورد کندوکاو پژوهشگران قرار گرفته است، گروهی آن را واقعه ای غیر مترقبه و بدون پیش زمینه خاص دانسته و دسته دیگر، ضمن پر اهمیت خواندن این پدیده تاریخی اسلام، مدعی اند که کودتای سقیفه با مقدمه چینی جمعی از انصار مدینه طراحی شد که تنی چند از مهاجرین بدون برنامه ریزی قبلی در آن اجتماع حضور…

چکیده قیام حرّه، رخداد منحصر به فردی است که دستیابی به درک درستی از واقعیت‌های آن و تشخیص میزان نزدیکی و ارتباط آن با اندیشه تشیع، مستلزم شناسایی ابعاد مختلف و ماهیت آن است. همچنین باید این قیام بر اساس معیار و شاخصی مبنا سنجیده شود تا بتوان تصویری تا حد ممکن نزدیک به واقع و کمی شده از ارتباط آن با قیام‌های شیعی به دست آورد. از این رو نخست گزارش‌های این قیام برای دستیابی به چیستی، چرایی و چگونگی وقوع آن مورد بررسی قرار گرفته و تلاش شده است با استناد به آنها و البته پس از اصطلاح…

چکیده مردم کوفه مهم ترین یاران امام علی(ع) در دوران پنج سال خلافت ایشان بودند، اما اطاعت آنها از امام همیشگی نبود و بعد از پیکار بزرگ صفین، اطاعت از حضرت علی(ع) در بین کوفیان سستی یافت. این تحول ناشی از تفکرات افراطی و تفریطی بود که در بین گروهی از آنان شیوع یافت و به سرعت، نگرش آنان را در مورد جنگ با شامیان تحت الشعاع قرار داد. مردم عراق قبل از حرکت برای نبرد با شامیان و معاویه تقریباً در جنگ با قاسطان یک دل بوده و بزرگانشان در ضرورت اقدام به جنگ با بازماندگان احزاب مخالف پیامبر(ص)…

چکیده این پژوهش به بررسی چگونگی گزارش طبرسی به عنوان یک سیره‌نویس شیعه از غزوه خیبر از طریق نقد تاریخی گزارش وی در تطبیق با دیگر منابع سنی و شیعی پرداخته است. برای این بررسی، اجزای گزارش طبرسی با دیگر منابع سنی و شیعی تطبیق شده و با استفاده از این روش، ضمن مشخص کردن منابع طبرسی و نقاط قوت و ضعف گزارش وی، تأثیرات تفاوت نگاه سیره نویسان شیعی و سنی و یا تفاوت منابع آنان برنحوه نقل وقایع این غزوه نشان داده شده است. برآمد این بررسی نشان می­دهد که هرچند طبرسی مانند دیگر سیره­ نویسان شیعی به…

چکیده حکومت نوبنیاد امام علی در مراحل آغازین تثبیت و تحکیم خود بود که با فتنه​ ی گروهی موسوم به ناکثین مواجه شد که به رغم بیعت آزادانه​ ی خود با آن حضرت، به بهانه​ ی انجام عمره از مدینه خارج شدند تا جبهه​ ی جدیدی را در برابر امام بگشایند و حاکمیت او را به چالش بکشند. ماجراجویی‌های ناکثین که سرانجام به افروخته ‌شدن آتش فتنه​ی جمل منجر گردید، ابتدا شهر بصره را از کنترل امام خارج کرد و سپس زمینه را برای ایجاد نخستین جنگ داخلی در اسلام فراهم نمود. پرسش اساسی که این مقاله می‌کوشد تا به…

چکیده: پس از ارتحال پیامبر (ص)، اعراب حکومت گریز، واقعیت تمکین به حکومتی متمرکز را پذیرفتند و با تعیین جانشین، سنت پیامبر را ادامه دادند. از این‌ رو اپیستمه و نظامی معرفتی با محوریت مبانی مشروعیت قدرت در اسلام ایجاد شد و اجتماعات، سخنان و آثار، گفتمان‌هایی در جامعه تولید شد که هر یک تعاریف خاصی از مبانی مشروعیت حکومت ارائه دادند. یکی از مهم‌ترین صحنه‌های این رویارویی مواجهه سادات حسنی و عباسی است که در مکاتبات دو شخصیت شاخص این جریان‌ها یعنی منصور دوانیقی و محمد بن عبدالله نفس زکیه نمود یافته است؛ موضوعی که قرن‌ها در قالب چالش‌های…

چکیده: رخداد عاشورا و شهادت امام حسین (ع) در رأس مهم ترین حوادث تاریخ بشریت قرار دارد. عظمت این حادثه را می توان با تحلیل زمینه ها، چرایی، چگونگی وقوع، پیامدها و آثار آن بررسی کرد. یکی از نشانه های عظمت این حادثه، رخدادهای شگفتی است که غالب آنها شکل خرق عادت داشته و در پی شهادت امام حسین (ع) به وقوع پیوست. بعضی از این رخدادها، مربوط به اجزای نظام هستی همچون خورشید، ماه، ستارگان و زمین است. و بخشی دیگر به انبیاء و فرشتگان، و بخشی هم به جنیان و حیوانات اختصاص داشته، و برخی نیز مربوط به…

چکیده: تاریخ‌نگاری اسلامی به‌عنوان یکی از شاخه‌های مهم و تأثیرگذار در علوم اسلامی همواره در تلاش بوده تا وقایع و حوادث عصر اسلامی را گزارش و مورد ارزیابی قرار دهد. تفرقه و پراکندگی مسلمانان پس از رحلت پیامبر خاتم (ص) و ظهور فرقه‌ها و گروه‌بندی‌های مذهبی و سیاسی موجب گردید تا در کنار مورخانی که همواره در تلاش بودند تا رسالت انسانی خود را در ثبت وقایع بر مدار علم و انصاف به انجام رسانند، برخی از مورخان با تکیه بر علایق مذهبی و سیاسی خود در بیان و نقل گزارش‌ها جانب انصاف را رعایت نکرده و به چینش حوادث…

چکیده: یکی از حوادث صدر اسلام جنگ صفین است که اهمیت ویژه‌ای در روشن شدن ساختن موضوعات تاریخی دارد. در این پایان‌نامه به بررسی این جنگ و پیامدهای آن بر حکومت علی (ع) می‌پردازیم. بعد از شورش مردم مناطق مختلف علیه عثمان و قتل او که منجر به بیعت مردم با علی (ع) گردید. مدت‌زمان زیادی نگذشت که افرادی همچون طلحه و زبیر که انتظار حاکمیت بر مناطق مختلف را داشتند؛ و در دستگاه علی (ع) جایی برای آن‌ها نبود، شروع به شکستن بیعت خود نمودند و از کوفه خارج شدند که با همراه کردن عایشه زن پیامبر (ام المومنین)…

چکیده: بنی‌امیه نخستین سلسله حکومتی مسلمانان پس از اسلام است که خلافت را بر خلاف آموزه‌های قرآن و سنت رسول‌الله (ص) و خلفای راشدین موروثی کردند. این سلسله از سال 41 هجری قمری به خلافت رسیدند و در سال 132 هجری قمری منقرض شدند. امویان در طول دوران حکومتی خود با بحران‌ها و قیام‌های مهمی مواجه شدند که مشروعیت این خلافت را در نزد مسلمین زیر سؤال برد و نقش مهمی را در تضعیف قدرت این سلسله ایفا کردند. قیام‌هایی مانند حرکت حسین بن علی (ع)، واقعه‌ی حرّه و توابین که رهبران این قیام‌ها از شخصیت‌های بزرگ مسلمین بودند که…

چکیده: ابوالاسود با اوصافى چون: تابعى نامدار، قارى و مفسر قرآن، شاعر و سخنور، راوى و محدث، وصف مى شود که از همفکران و یارانِ ابوذر غفارى بود، از او و امام على(ع) روایت مى کند و در شمار اصحاب امیرالمؤمنین على(ع) نام برده مى شود که با اشارت و اشراف آن حضرت، علم نحو را بنیان نهاد و مصحف شریف را نقطه گذارى کرد.1 در مورد نام و نسب ابوالاسود اختلاف زیادى در میان مورخان و محققان دیده مى شود. برخى او را عمرو بن سفیان یا سارق بن ظالم خوانده اند2 و بعضى وى را عثمان بن عَمرو…

چکیده: امام حسین (علیه‏ا السلام) در سال شصت هجرى، پس از مرگ معاویه و در پى اعلام خوددارى و بیزارى از بیعت با یزید، از مدینه منوره به مکه مکرمه هجرت نمود. او از روز سوم شعبان تا هشتم ذى حجه همان سال در آن شهر اقامت گزید و پس از آن به وادى کربلا پاى نهاد و با قیام خود به خون و رنگ سرخ اعتبار بخشید… همان گونه که ثقل اکبر، قرآن کریم ظهر و بطن دارد گفتار و رفتار قرآن ناطق، عترت پیامبر، نیز داراى ظهر و بطن است؛ قیام و انقلاب عاشورا که یکى از افعال…