کلامی

چکیده مساله جبر و تفویض از نخستین مسائل مطرح شده در تاریخ علم کلام می ‏باشد که موجب تاسیس برخی حوزه ‏های کلامی نیز گشته است. اهمیت این مساله به دلیل ابعاد گوناگون آن است. می‏توان‏ گفت که عقلانی بودن بسیاری از عقاید دینی در گرو داشتن تصویر درستی از این موضوع است. از جمله این عقاید می‏توان از فلسفه ارسال پیامبران، تکلیف، ثواب و عقاب، معاد و عدل الهی نام برد. در تاریخ کلام اسلامی ،به دو مکتب‏ جبر و تفویض برمی‏خوریم که برای حل مساله ارتباط اراده انسان با اراده خدا و قضا و قدرالهی، پدید آمد. این…

چکیده این مقاله پس از ارائه پیشینه ای از نظریه اجتهاد و قرائت های مختلف، علل اختلاف مجتهدان را در مسائل دنی بر شمرده است. به باور نویسنده، بسیاری از این اختلاف ها با تبادل نظر زدودنی است؛ اما برخی قابل زدودن نیست. بنابراین یکسان سازی دیدگاه مجتهدان در امور دینی دور از انتظار است. نگارنده پس از بررسی مبانی نظریه قرائت ها به مقایسه آن با نظریه اجتهاد پرداخته و تفاوت‌های اساسی آن دو را بر می شمرد. وی معتقد است تفاوت های نظریه اجتهاد با نظریه قرائت های دینی تنها در محدوده علم باقی نمی ماند بلکه آثار…

چکیده در تعدادى از روایات آیه‌‏اى از قرآن توسط معصوم قرائت شده و نکته‏‌اى به آن ضمیمه شده است که جزء آیه نیست و تعبیرى چون «هکذا نزلت» یا «واللّه‏ هکذا نزل بها جبرئیل على محمد» یا «نزل جبرئیل بهذه الآیه هکذا» و شبیه این تعابیر آمده است. با ملاحظه ابتدایى این احادیث و این‏گونه تعابیر چنین به ذهن می آید که مضمون آنها وقوع گونه‌‏اى تحریف در برخى آیات قرآن کریم است در حالى که با نگاه عمیق و مفهوم ‏شناسى دقیق این روایات معلوم میشود برداشت تحریف از این روایات نادرست بوده و این روایات در پى بیان…

چکیده تجسم اعمال تبیینی است از چگونگی تأثیر اعمال بشر در سرنوشت نهایی او و تحلیلی است از نحوه ارتباط میان اعمال دنیوی با جزای اخروی. در این مقاله که به بررسی تجسم اعمال با روی‌کرد فلسفی آن می‌پردازد، پس از بیان خاستگاه، تعریف، پیشینه، اهمیت و ثمره این بحث، به ذکر دو دیدگاه در این زمینه پرداخته شده و پس از تبیین فلسفی موضوع، شبهه عقلی وارد در مسئله مطرح و به آن پاسخ داده شده و در پایان به خلاصه و نتایج بحث اشاره شده است. کلیدواژه‌ها: تجسم اعمال؛ تمثل اعمال؛ تجسد اعراض؛ صور اخروی

چکیده خلود و جاودانگی از دیرباز مد نظر علمای اسلامی بوده است. درباره پذیرش خلود در بهشت بین عالمان اختلافی وجود ندارد اما دربارۀ دوزخیان دسته ای طرفدار خلود در آتش جهنم و عذاب دائمی هستند و به آیات و روایات استناد کرده اند و دستۀ دیگر که اغلب عرفا و فلاسفه اند بر این باورند که خلود در آتش هست اما عذاب به جهت غلبۀ رحمت الهی از بین می رود یا دوزخیان به عذاب خو می گیرند. این مقاله به معنای خلود، آیات و روایات دربارۀ آن، عذاب ابدی کفار، پاداش ابدی مؤمنان و دلایل موافقان و مخالفان…

چکیده نوشته حاضر پیرامون دو محور «حکمت» و «جمال» و نسبت آن دو با یکدیگر در قرآن فراهم آمده است. حضور مکرّر در قرآن دو واژه مذکور، جایگاه آنها را تصدیق می‌کند و همین تکرار و تأکید از وجوه مختلف و طیّ آیات عدیده، بررسی هر یک از این دو واژه را ضروری می‌کند. امّا علی‌رغم اهتمام قرآن‌پژوهان، آنچه مغفول مانده، نسبت بین این دو واژه است که در این مقام با تأمّل و تدبّر عمیق‌تر در قرآن به این معجزه عمیق قرآنی دست یابیم. در منظومه فکری قرآن، حکمت و جمال نه تنها دو سیّاره دور افتاده از هم…

چکیده چالش‌هاى نو در مورد حق و تکلیف، از نگاه آیات قرآن مورد بررسى قرار گرفته است. مسأله حق و تکلیف از جمله مباحث فِرَق اسلامى است که ابعاد گسترده‌اى را به خود اختصاص داده است. در مسائل کلامى، موضوعاتى همچون حسن و قبح عقلى، جبر و اختیار، تفضّلى یا استحقاقى بودن ثواب، از دیرباز مورد مناقشه بوده است. حال آنکه اشاعره تنها از تکلیف سخن مى‌گفتند، شیعه و معتزله حقوقى را نیز براى بنده قائل بودند. از این میان، حسن و قبح عقلى خود کلید حلّ بسیارى از مباحث و عقاید شیعه امامى و معتزله است که پاداش الهى…

چکیده در بین عالمان مسلمان، گروهی معتقدند که عذاب اخروی از همگان برداشته خواهد شد و هیچ‌کس جاودان در عذاب نخواهد بود، هر چند که همواره در جهنم جای داده شده باشد. دلایلی که این گروه از عالمان بر این مدعا اقامه کرده‌اند، از جمله رحمت گسترده الهی، فطرت توحیدی انسان‌ها و امکان تخلف وعید، در این مقاله تقریر شده، به بوته نقد کشیده می‌شود تا میزان صحت آنها معلوم گردد. واژگان کلیدی: عذاب جهنم، جاودانگی عذاب جهنم، ادله انقطاع عذاب جهنم، وعید الهی.

چکیده: آیكون، یا آیكونوگرافی امروزه یكی از روش های تحقیقاتی معتبر در زمینه ی مطالعات تصویری قلمداد می شود. در قرن بیستم این مطالعات نظام مند به صورت یك دانش مستقل و آكادمیك ارائه می شود. این جریان كه در قرن شانزدهم توسط سزار ریپا آغاز شد، با شخصیت هایی همچون دیدرو، دیدرون، مال، واربورگ و پانوفسكی تداوم و تكمیل شد. آیكونوگرافی شاخه ای از علم آیكونولوژی است كه در آن مطالعات بر روی یك نمونه تصویری در بستر گسترده ای از تاریخ، فرهنگ، هنر و مناسبات اجتماعی صورت می پذیرد. در این مقاله بر اساس رویكرد پانوفسكی به بررسی…

چکیده واژه‌ی «جهل» که اساس اصطلاح «جاهلیت» را تشکیل می‌دهد در نزد بیشتر واژه‌شناسان در مقابل «علم» و از منظر برخی از آنان در مقابل «حلم» قرار می‌گیرد، لکن در عرف آیات قرآن نقیض اصلی کلمه‌ی «عقل» است، به گونه‌ای که با تحلیل آیات متحدالموضوع به این مهم رهنمون می‌شویم که علم ماده‌ی تعقل است و حلم نیز از مسببات و جَلَوات عقل به شمار می‌رود؛ از این‌رو در چشم‌انداز قرآن جاهلیت به تمامی امور مخالف علم و عقل اطلاق می‌شود و اگرچه کاربرد اولیه‌ی آن دوره‌ی زمانی پیش از بعثت را مطمح نظر قرار می‌دهد، اما فرهنگی است که…

چکیده امامت مقامی الاهی است که به برخی از پیامبران و بندگان برگزیده، عطا می شود. تفسیرها و برداشت‌های متعدّدی از امامت ارائه شده و بر همین اساس، مبانی متفاوتی در فهم مقام امامت به وجود آمده است. امام به معنی کسی است که از او تبعیّت می شود. بر اساس آیه ۱۲۴ سوره بقره و با استناد به آیات و روایات، مقام امامت، عهدی الاهی است که به جعل خدا صورت میگیرد و از مقام نبوّت و رسالت افضل است. مقام امامت پس از ابتلائات الاهی، به حضرت ابراهیم(ع) عطا شده است. برخی از مفسّران اهل سنّت، امامتِ مطرح…

چکیده این مقاله به قصد توضیح شناخت‏ خداوند از طریق آیه‌‏های او و تحلیل ماهیت این نوع ‏شناخت نگاشته شده است. نویسنده با بررسی چهار تفسیر برای شناخت آیه‌‏ای (علمی، فلسفی، تعبیر دینی، تذکر) نتیجه می‏گیرد که دو تفسیر شناخت آیه‌‏ای را در قالب استدلال گنجانده و دو تفسیر دیگر ماهیت ‏شناخت آیه‌‏ای را غیراستدلالی می‏داند. نویسنده در پایان مقاله سه تفسیر از شناخت آیه‏‌ای را قابل جمع می‏داند و تعدد این تفسیرها را برحسب تنوع ساحت‌های وجودی خود انسان موجه و تفسیر جان هیک از شناخت آیه‌‏ای (تعبیر دینی) را نادرست می‏داند. قرآن کریم در آیات فراوانی آدمی را…