پایان-نامه

چکیده: در نظام اخلاقی نهج‌البلاغه، بحث از خودشناسی و خودسازی از جایگاه قابل تأملی برخوردار است. به‌گونه‌ای که با شناخت و به‌کارگیری آن‌ها می‌توان در زندگی و اخلاق فردی موفق بود و این موفقیت را به جامعه نیز منتقل نمود. در این تحقیق با نگاهی کلی به نهج‌البلاغه و سایر کتب دینی و روایی، مسائلی که بر خودشناسی اثرگذار بوده و عامل رشد اخلاق شخصی و اجتماعی می‌باشد، استخراج شده است. بدین منظور که انسان در کنار خودشناسی به خداشناسی که از ثمرات شناخت خود است دست یابد و سپس به خودسازی اساسی و صحیح بپردازد. در خودشناسی به مسائل…
چکیده: آنچه در این مختصر آمده بررسی کوتاهی است که پیرامون موضوع دعا و نیایش با استفاده از آیات و روایات انجام گرفته و در پنج فصل تنظیم گردیده است. در فصل اول ابتدا طرح مسئله و ضرورت آن و تعاریف موضوع در اصطلاح و لغت بحث گردیده و آنگاه به پیشینه تاریخی موضوع و جایگاه آن در ادیان دیگر و همچنین جایگاه آن در مکتب اهل‌بیت و ویژگی آن پرداخته شده است؛ و در فصل دوم مبانی اعتقاداتی دعا مانند مبانی کلامی و فلسفی و اخلاقی و اجتماعی و همچنین تأثیر دعا در زندگی انسان‌ها و روایات چند مرتبط…
چکیده: این پژوهش با عنوان «راه‌های خودسازی در آیات قرآن» درصدد است که راه‌های خودسازی و مراتب آن و ارتباط طولی بین راه‌ها و اهمیت آن را از نگاه قرآن کریم، فرادید مشتاقان سلوک قرار دهد. تأکیدات مکرّر پیشوایان دین و عالمان اخلاق بر پیراستن نفس از شوایب و رذایل و آراستن آن به زینت‌ها و فضایل به‌عنوان یک ضرورت انکارناپذیر از یک‌سو و لزوم دقت در انتخاب مسیر و شیوه‌های تهذیب و سلوک از سوی دیگر، ضرورت این تحقیق را بیش از پیش نمایان می‌سازد. به این منظور، آیات قرآن و روایات اسلامی به روش تحلیلی و توصیفی مورد…
چکیده: بررسی برخی از روش‌های تهذیب نفس از دیدگاه امام خمینی (ره) هدف اصلی این تحقیق است ولی از منابع دیگر مانند قرآن و روایات نیز در تبیین کامل مباحث استفاده می‌شود. اولین روش مطرح در این زمینه تفکر است؛ تفکر در عظمت خلقت، نعمت‌های الهی و وظیفه انسان در قبال خدا جایگاه والایی در تعالیم اسلامی داشته و آیات و روایات متعددی بر آثار تربیتی آن تصریح نموده است. این مسئله در دیدگاه امام خمینی (ره) هم مورد توجه بسیاری قرار گرفته و شرط اول برای مجاهده با نفس و حرکت به‌جانب حق‌تعالی دانسته شده است. خود ایشان نیز…
چکیده: زهد در لغت به معنای بی‌رغبتی به چیزی و قناعت به کم آن است و در اصطلاح عدم گرایش و رغبت قلبی به دنیا و امور دنیوی و بهره کم از متاع آن به خاطر کوچک شمردن آن است. زهد در روایات به معنای عدم تأسف بر آنچه از دست رفته و عدم شادی بر آنچه به انسان می‌رسد، می‌باشد. پیشینه زهد به زمان‌های قدیم برمی‌گردد زیرا از اولین عادات و رسوم انسانی بوده است. از جهت تاریخی زهد، به ترتیب در هندی‌ها و مسیحیان و در مسلمانان یافت می‌گردد. دو دیدگاه در مورد تفسیر زهد وجود دارد یکی…
چکیده: شناخت اصول پذیرفته شده در هر نظام معرفتی، بر گونه نگرش آن در تبیین نظری و عملی مسائل تأثیر خواهد گذاشت، چراکه انسان بدون شناخت و تفسیر صحیح از اصول و مبانی، ممکن است دچار افراط یا تفریط گردد، لذا ارائه معرفت‌شناسی شایسته از بهترین راهکارها در تبیین نگرش‌هاست. از این جهت «زهد» -که خود از مؤلفه‌های حکمت عملی است – مسئله‌ای است که با تمام گستردگی خود در حوزه عرفان، حکمت و اخلاق، در همه زمان‌ها در معرض آسیب افراط یا تفریط قرار گرفته و آفات فردی و اجتماعی فراوانی را به دنبال داشته است؛ بنابراین بررسی و…
چکیده: زهد را که ترک ماسوی الله به شیوه‌های مختلف است در هر یک از ادیان و مذاهب، دارای خاستگاهی است که در متن و بطن این ادیان نهفته است. در نهج‌البلاغه و در آیین‌های بودا وجین، زهد و اعراض از دنیا یکی از آموزه‌های اساسی برای وصول به سعادت و رستگاری است به‌طوری‌که در آیین جینیزم بر زهد و ریاضت افراطی تأکید می‌شود و خودآزاری و تحمل سخت‌ترین شکنجه‌ها را تنها طریق وصول به نجات می‌دانند. هرچند آیین بودا نیز آیینی اخلاقی است که اساس تعالیم خود را بر زهد و ریاضت قرار داده است ولی در عین حال…
چکیده: یکی از مهم‌ترین ارکان معنویت در انسان مؤمن، خودسازی و پشت سر گذاردن مقامات سیر الی الله است که با عبادت و بندگی خالصانه خالق هستی میسر می‌باشد. انسان در اثر قرب به پروردگار چنان اطمینان می‌یابد که جز به خداوند نمی‌اندیشد. در این حال او همه‌چیز را مقهور و مغلوب اراده الهی می‌داند، به همین جهت رنج و آسایش، فقر و غنی یا بیماری و سلامتی آرامش او را بر هم نمی‌زند و خود را تسلیم فرمان پروردگارش می‌کند. قرآن کریم می‌فرماید: «یا أیَّتُهَا النَّفسُ المُطمَئِنَّه إرجِعِی إلیَ رَبِّکِ راضیهً مَرضیهً»، یعنی: «اى نفس مطمئنّه، خشنود و پسندیده…
چکیده: آیا در مسیر تهذیب انسان، اولیای ‌الهی تصرفی تکوینی در باطن و نفس انسان صورت می‌دهند؟ شواهد و قرائنی که از آیات و روایات برای اثبات این موضوع می‌توان ارائه داد کدامند؟ آیا این تصرف با اختیار و ارزشمندی کار انسان، منافات ندارد؟ ادلّه‌ی عام و ادلّه‌ی خاص دال بر آنند، اولیای الهی با علم و قدرتی که از ناحیه‌ی خداوند متعال به آن‌ها اعطا شده، از ضمیر انسان‌ها آگاه و قادر به تغییر نفوس آن‌ها می‌باشند و این کار را می‌کنند. منتها تغییر از راه تصرف می‌تواند حدود مختلفی از حداقل تا حداکثر داشته باشد. نقش تکوینی‌ اولیای…
چکیده: انسان‌ها در مسیر زندگی خود، افعال زیادی را انجام می‌دهند و برای توجیهِ کرده خود که آن را به چه نیتی انجام داده‌اند، دست به توجیهات مختلفی می‌زنند. اینکه به چه نیتی انجام داده و ما چه قضاوتی از اعمال و افعال آن‌ها داریم یک بحث است و اینکه افعال جزء کدام یک از افعال اخلاقی (خیر یا شر) است یا نه بحثی دیگر و به نیت و خواستگاه کننده کار بستگی دارد. انسان‌ها افعال خود را به نیت و انگیزه رسیدن به هدف خاصی انجام می‌دهند. این اهداف که زمینه تحقق آن‌ها نیات و انگیزه‌های افراد می‌باشد در…
چکیده: تزکیه و تهذیب نفس در اسلام، سرآمد و بنیان‌همه‌ی مفاهیم اخلاقی دیگر است، زیرا رشد و تکامل و سعادت انسان‌ها را در دنیا و آخرت در پی دارد. فلسفه‌ی فرستان انبیا و ائمه معصومین (ع) تعلیم دادن، ارتقا معرفت (همان‌طور که ابتدای دین با کسب معرفت است) راه و روش تزکیه و تهذیب نفس به بشریت بوده و به همین جهت پیامبر بزرگ اسلام (ص) همواره می‌کوشید تا انسان‌ها را از راه تعلیم و تزکیه نفس به کمال و سعادت برساند و بعد از پیامبر (ص)، ائمه معصومین (ع) تلاش و کوشش می‌کردند تا جامعه بشریت را از گرفتاری‌های…
چکیده: در مکاتب اخلاقی مختلف برای تحقق فعل اخلاقی، معیارهای متفاوتی را طرح کرده‌اند که از فاعل آن فعل اخلاقی انتظار عمل به آن قوانین را دارند. یکی از مباحث مهم در اخلاق که به آن پرداخته شده است مسئله‌ی «نیت» است درحالی‌که در مکتب اخلاقی اسلام یکی از موضوعاتی که به‌عنوان اساس ارزش در افعال اخلاقی مطرح می‌شود نیت کار و انگیزه‌ای است که انسان را وادار به انجام فعل می‌کند و این نیت برخاسته از اختیار انسان می‌باشد؛ لذا نیت معیاری برای تعیین ارزش افعال اختیاری به شمار می‌آید و آن را منشأ خوبی‌ها و بدی‌ها معرفی می‌کند…