پایان-نامه

چکیده: تفسیر «الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور» سیوطی از جامع‌ترین تفاسیر اثری اهل تسنن در قرن دهم هجری قمری است. سیوطی در این تفسیر روایات فراوانی از رسول خدا (ص)، صحابه، تابعین و تابعین تابعین نقل کرده است که در این میان شماری از روایات تفسیری، به امیرالمؤمنین (ع)، حسنین (ع)، امام سجاد (ع) و صادقین (ع) اسناد داده شده است. سیوطی تنها به نقل روایات اکتفا کرده و ذیل روایات، هیچ‌گونه نظری از خود، ارائه ننموده است. گرچه مفسر در برخی موارد، روایات مربوط به اهل‌بیت (ع) را ذیل آیات مربوطه ذکر کرده است، اما متأسفانه روایات جعلی و اسرائیلیات…

چکیده: آنچه اکنون پیش روی دارید با عنوان «لقاءالله از دیدگاه قرآن و روایات» به بررسی مسئله مهم «لقاءالله» پرداخته است و چون این مسئله از مباحث میان‌رشته‌ای است که آن موضوع را از منظر کلام، اخلاق، سیر و سلوک، تفسیر و حدیث به بحث گذاشته است. بحث از لقاء خداوند از زمان حضرت موسی (ع) مطرح بود و در میان ادیان و ملت‌های مختلف مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. ما در این رساله پس از بیان اهمیت و ضرورت بحث از مسأله لقاءالله و بیان روش تحقیق و سؤالات اصلی تحقیق به بحث از آیات شریفه در…

چکیده: در این نوشتار ما به دنبال این مدعا هستیم که مبانی کلامی نقش اهل‌بیت (ع) در تفسیر قرآن کریم چه می‌باشد؟ یعنی به چه دلیل تفسیری که اهل‌بیت (ع) از قرآن کریم ارائه کرده‌اند، حجت است. به این منظور این نوشتار را در دو بخش ارائه کردیم. در بخش نخست به توضیح و تبیین تفسیر اهل‌بیت (ع) از قرآن کریم پرداخته‌ایم. بخش دوم که مهم‌ترین بخش است، به تبیین مبانی پرداخته است. به نظر ما حجیت تفسیری اهل‌بیت (ع) بر سه مبنا استوار است؛ نخست، اتصال اهل‌بیت (ع) به غیب است. دومین مبنا، برخورداری آنان از عصمت است، و…

چکیده: در میان روایات تفسیری که از اهل‌بیت پیامبر(ص) به دست ما رسیده است، حجم زیادی اختصاص به گونه روایات تأویلی دارد. مراد از تأویل حقایق خارجی هستند که این روایات از آن‌ها حکایت دارند و به آن‌ها راهنمایی می‌کنند.این‌گونه روایات کمتر مورد توجّه و تحلیل مفسّران قرار گرفته است. مسئله‌ای که روایات تأویلی را مورد بی‌مهری قرار داده است، عدم شناخت مبانی و منطق این تأویلات است که از اهل‌بیت صادر شده است. خلط معانی تنزیلی و تأویلی و منطق نقد و ارزیابی و فهم آن‌ها مشکل اصلی در برخورد با این روایات است. اهمیت این موضوع آنگاه روشن‌تر…

 چکیده: بررسی و تبیین مبانی و روش‌های فهم قرآن از دیدگاه اهل‌بیت (ع) است. نگارنده که جریان فهم قرآن را پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) و برکناری اهل‌بیت (ع) از صحنه سیاسی و اجتماعی دچار انحراف می‌داند و آن را گرفتار تفریط به‌صورت ظاهرگرایی و تجسیم و افراط به‌صورت تأویل‌‌گرایی بی‌ضابطه می‌بیند، سعی نموده دیدگاه تفسیری اهل‌بیت (ع) را برای دستیابی به مبانی فهم قرآن واکاوی نماید. وی پس از تعریف مفاهیم مرتبط با موضوع، به بیان ویژگی‌های قرآن و ضرورت فهم آن، نیازمندی قرآن به تفسیر و مقام و موقعیت علمی اهل‌بیت (ع) پرداخته است. در فصل دوم…

 چکیده: قرآن آخرین کتاب آسمانی خداوند است که بر خاتم انبیا حضرت محمد مصطفی (ص) نازل شده است که به‌عنوان موثق، کامل و سالم‌ترین سند اسلام برای مسلمانان محسوب می‌شود؛ این کتاب برخلاف کتب انبیا پیشین، مصون از هرگونه تحریف باقی مانده است، امام عده‌ای از مسلمانان اخباری، از هر دو مذهب تشیع و اهل سنت با توجه به عده‌ای از روایات قائل به تحریف قرآن شده‌اند، لذا از آنجایی که قرآن نزد مسلمانان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، در مقابل این ادعاها زمین ننشسته و در رد ادعای تحریف قرآن توسط مدعیان تحریف به پا خواسته و ادعاهای آن‌ها…

چکیده: راغب اصفهانی جمله دقیقی را در فضیلت و ضرورت پرداختن به مباحث لغوی بیان نموده است که بیان آن ما را از ورود به‌ضرورت بحث بی‌نیاز می‌نماید: «نخستین دانش از دانش‌های قرآنی که برای درک و فهم قرآن لازم می‌نماید علوم الفاظ است؛ در حقیقت نخستین یاری کننده برای کسی که می‌خواهد معانی قرآن را بفهمد فراهم نمودن معانی واژه‌های قرآن و شناخت آن‌هاست.» لذا پرداختن به مباحث لغوی به‌ویژه در حوزه قرآن از دیرباز تاکنون مورد توجه علمای اسلام قرار گرفته است و هر یک به طبع خود اثری درخور را در این زمینه فراهم نموده‌اند. غریب القرآن‌های…

چکیده: شناساندن ارزش تفسیر صحابه و تابعین، کسانی که به عصر نبوت و زمان نزول قرآن نزدیک بوده‌اند، می‌تواند گامی در جهت استفاده‌ی بیشتر مفسران از نظرات و آگاهی‌های آنان و راهنمایی برای دست یافتن به تفسیر صحیح آیات قرآن باشد. مقایسه اقوال صحابه و تابعین و دیگر مفسران با یکدیگر و نیز مقایسه روایات تفسیری نقل شده از ائمه (ع) با تفسیر صحابه و تابعین، میزان صحت تفسیر هر یک از صحابه و تابعین را مشخص می‌کند و همچون غربال، نظرات صحیح از غیر صحیح آنان را، جدا می‌نماید. در این پایان‌نامه، روایات تفسیری نقل شده از سعید بن…

چکیده: یکی از جریان‌های فکری فعال و پرنفوذ در قرن‌های دوم و سوم هجری که تأثیرات ماندگار و ژرفی را در اندیشه‌های فقهی، کلامی و تفسیری مسلمانان بر جای نهاد جریان ظاهرگرایی «اهل حدیث» است. جریانی که از سویی شالوده‌ی تفکرات دینی بخش عظیمی از اهل سنت را پیریزی کرد و به‌صورت خاص در شکل‌گیری حرکت‌های سلفی گری قرن‌های بعد ایفای نقش نمود و از سوی دیگر مخالفت جریان‌های عقل گری شیعی و معتزلی را برانگیخت. بارزترین نمونه‌های تفکر اصحاب حدیث را می‌توان در تفسیر ایشان از قرآن کریم به‌ویژه آیات اعتقادی شاهد بود. معاصر بودن این جریان با دوران…

چکیده: موضوع و طرح مسئله: با توجّه به اهمیت مبحث ناسخ و منسوخ در قانون‌گذاری و استنباط مسائل شرعی از قرآن کریم و سنت و محوریت کلمات معصومین (ع) در شرح و تبیین و تفسیر قرآن و از طرفی مغفول واقع‌شدن اهل‌بیت (ع) در این‌گونه مسائل، بررسی «نسخ آیات قرآن در مکتب اهل‌بیت (ع)» امری ضروری به نظر می‌رسد. هدف این کار تحقیقی، بررسی دیدگاه معصومین (ع) در مورد نسخ آیات قران و اهمیت این مبحث در منظومه روایی شیعه می‌باشد. ب- مبانی نظری شامل مرور مختصری بر منابع، چارچوب نظری، پرسش‌ها و فرضیه‌ها: کتب روایی و تفاسیر روایی شیعه…

چکیده: نقش اهل‌بیت (ع) در حفظ و صیانت از قرآن کریم در ابعاد و عرصه‌های گوناگون، مسئله اصلی این تحقیق است. بسیاری از روایات نقل شده از اهل‌بیت (ع) به تبیین منزلت و جایگاه رفیع قرآن پرداخته است. توصیه به پیروی از قرآن، بیان اوصاف والای قرآن مانند تجلی‌گاه خداوند، ریسمان الهی و نور حقیقی، تنها گوشه‌ای از این مطالب است. از سوی دیگر، اهل‌بیت در مواقع گوناگون به حفظ و صیانت از قرآن اقدام نموده‌اند. طبق روایات و گواهی بسیاری از دانشمندان اسلامی، امام علی اولین کسی است که بعد از رحلت رسول خدا، قرآن را یکجا جمع می‌کند….

چکیده: بعد از رحلت پیامبر (ص)، جریان‌های فکری و کلامی متعدد و معارض با یکدیگر که غالباً از اهل سنت بودند، پدیدار گردیدند؛ هر یک از آن‌ها برای تبیین اندیشه‌های خود از سویی آیات اعتقادی قرآن را مطابق اندیشه‌ها و روش‌های خود تفسیر می‌کردند که در اثنای این تکاپوها، برخی آیات به تحریف معنوی مبتلا گردیدند و روایات نیز در پاره‌ای موارد یا دستخوش تحریف لفظی و تبیین ناصواب شدند و یا به وضع گرفتار آمدند. اهل‌بیت (ع) در مواجهه با اقوال کلامی آنان و روایاتی که مستمسک عقاید جریان‌های فکری و کلامی بود، با روش‌های متنوع تفسیر قرآن به…