کلامی

چکیده پیامبران اُسوه های عینی مبتلاء شدن های الهی بودند و گزارش مبتلاء شدن وی در قرآن با گزینشی هوشمندانه انجام شده هست. برابر فرضیه این پژوهش، پدیداری ابتلای پیامبران ارتباطی متقابل با شرایط فردی و اجتماعی آنها دارد. بنابراین، امتحان پیامبران متناسب با گفتمان جامعه روزگار آنها بوده هست و شناخت این گفتمان در تفسیر این مبتلاء شدن ها امری ضروری هست. از این رو، آنالیز شرایط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه زیستی پیامبران، در تشخیص زمینه های اجتماعی مبتلاء شدن وی کارآمد هست و در پی آن، عکسی دقیق تر از چرایی، چگونگی و توجیه تنوع گونه های…

يناقش المقال المسلكين الأصوليين الأساسيين في مورد الشبهات الحكمية، وهما: “قاعدة قبح العقاب بلا بيان” و”مسلك حق الطاعة”. حيث يتبنى المشهور من الأصوليين القاعدة الأولى، مستندين إلى حكم العقل العملي باستقباح معاقبة المكلف دون أن يصل إليه بيان الحكم من المولى، مما يوجب البراءة الأصلية عند الشك في الوجوب أو الحرمة بعد الفحص عن الدليل. ويستدل لهذا المسلك بسيرة العقلاء، وآيات القرآن التي تؤكد على أن إرسال الرسل كان لإتمام الحجة وقطع المعذرة، ونفي التعذيب قبل البيان. في المقابل، يعرض المقال “مسلك حق الطاعة” الذي يوسع من دائرة مسؤولية المكلف ليشمل حتى التكاليف المشكوكة والمظنونة، بحجة أن حق الطاعة الثابت…

چکیده: حدیث منزلت، از احادیث متواتر است كه در كتب معتبر روایی شیعه و عامه نقل شده است. نویسنده در این مقاله، ابتدا مضمون برخی از احادیث شیعه را در ذكر كرده كه منزلت امیرالمومنین علی (ع) نزد پیامبر (ص) را همانند هارون نزد موسی (ع) می داند و در ادامه، به ارتباط آن با مقام فرض الطاعه امام (ع) می پردازد. نویسنده خلافت را به عنوان یكی از شوون منزلت برشمرده و معنای خلیفه را به لحاظ لغت و روایات اهل بیت (ع) بررسی كرده، به توضیح مقام خلافه الله پرداخته و پیامبر (ص) را با توجه به تفویض…

چکیده: ابوعلی دقاق نیشابوری (م405) از نامدارترین عارفان قرن چهارم هجری در نیشابور و ملقب به صفاتی چون: «استاد»، «امام فن» و «لسان وقت» بوده است. این القاب، بیانگر استادی و سخنوری وی در «مجالس» عرفانی بوده و آن طور كه از شواهد تاریخی و میراث فكری او برمی آید، دقاق با بیان «صریح» و «لسان فصیح» خود، پرشورترین مجالس را در نیشابور و مرو و شهرهای اطراف برپا می كرده و در این مجالس از عمده ترین بن مایه های عرفانی و مضامینی همچون: حال «لطیف» محبت و اینكه دل آدمی گنجینه و وقف آن است؛ ادب در طاعت…

چکیده جاذبه‌های بازرگانی جزیره‌ العرب باعث جذب شماری از پیروان ادیان الهی در نواحی یمن، نجران، شمال شبه‌ جزیره و به‌صورت پراکنده، عمان شده ‌بود. در بحرین نیز، برخی از قبایل عرب به مسیحیت گرویده بودند. ظهور اسلام روابط جدیدی را با جماعات مسیحی ایجاب کرد و تعاملات تازه‌ای را با ایشان تحت نظمی متفاوت‌تر از قبل در شبه‌جزیره پدید آورد. بنا به رویکردهای متفاوتی که جماعات مسیحی در برابر حکومت اسلامی اتخاذ می‌کردند، مواضع سیاسی و نظامی پیامبر(ص) نیز آشکارا متفاوت می‌شد. در این پژوهش، مواضع و راهبردهای سیاسی و نظامی دورۀ پیامبر نسبت به جوامع مسیحی شبه‌جزیره بررسی…

چکیده حدیث «باب» یا حدیث «مدینة العلم»، به نقل از رسول خدا(ص) در شأن امیرمومنان امام على(ع)، با طُرق گوناگون و سندهاى صحیح و حَسَن در منابع اهل سنّت وارد شده است. این حدیث، جایگاه والا و گستره مرجعیت علمى آن حضرت را نشان مى دهد. ابن تیمیه، با تکیه بر نظر ابن جوزى، به تکذیب سند و توجیه متن حدیث «باب» پرداخته است. بررسى سیره ابن تیمیه در برخورد با فضایل اهل بیت رسول(ص)، نشان داده که وى با اعتماد به استدلال‌هاى نااستوار، نسبت به فضیلت سوزى و مرجعیت زدایى از اهل بیت و فضیلت سازى و مرجعیت نمایى…

چکیده شیعیان در تعیین امام، قائل به «نص» از جانب خدا و رسول اند و عمده ترین راه دستیابی به نص را حدیث می دانند که اگر به صدور آن علم حاصل شود، حجیت آن پذیرفته خواهد بود. یکی از نصوص امامت حدیث قدسی «لوح» است که در آن، به نام اوصیای رسول خدا تصریح شده است. این حدیث که با الفاظی گوناگون و با چند سند روایت شده، حدیثی متواتر یا دست کم خبر واحد محفوف به قرائن و دارای حجیت و اعتبار لازم است. تعدد طرق، موافقت متن حدیث با عقل، آیات قرآن، اخبار متواتر و واقعیت خارجی…

چکیده قیام زید بن‌علی (م121ق) از جهت زمینه‌ها، عوامل، ابعاد، نتیجه و پیامدهایش از موضوعات تاریخی پر ابهام است. یکی از ابعاد این موضوع، که همچنان مورد بحث محققان است، چگونگی مناسبات زید بن‌علی با پیشوایان امامیه و ماهیت عقیده و عمل وی در این روابط است. نگارنده معتقد است آنچه موجب پراکندگی نظرات و ابهام در این موضوع شده، کم‌توجهی به سیر تاریخی روابط و بستر سیاسی رخدادها و نگاه یکجانبه به اصالت اخبار است. از این رو در این مقاله روابط زید بن‌علی به طور جداگانه با سه امام هم‌دوره‌اش، یعنی امام سجاد (ع) و امام باقر (ع)…

چکیده امامت، یکی از جنجالی‌ترین موضوعات اعتقادی در تاریخ اسلام و از مهم‌ترین مسائل اختلافی میان اهل سنت ماتریدی و امامیه است. اهل سنت ماتریدی، بنا بر نگرش و برداشتی که از مقام نبوت و جایگاه رسالت دارند، معتقدند پیامبر، برای خود خلیفه‌ای معین نکرده است و اصولاً تعیین امام و خلیفه، مسئله‌ای است «انتخابی» که بایستی توسط مردم یا «شورای حل و عقد» صورت پذیرد. طبق این مبنا، امامت و خلافت، امری سیاسی و اجتماعی و از باب لزوم حاکمیت و اداره امور جامعه اسلامی است و شرایطی چون اسلام، مرد بودن، سیاست‌مدار و آشکار بودن امام برای تصدی…

چکیده عصمت اهل‌بیت از مسائلی است که با نگاهی مختصر به متون اسلامی قابل پذیرش و اثبات می‌باشد. در آیه 33 سوره مبارکه احزاب و روایات موجود در منابع روایی شیعه و اهل سنت به صراحت بر این مطلب که خداوند خواسته، هرگونه رجس و آلایش را از اهل‌بیت نبوت زدوده و ایشان را از هرعیب پاک و منزه نماید اشاره شده است. با وجود این برخی از گروه‌های کلامی چنان که باید حقیقت این مسئله را درک نکرده و سطحی‌نگری و تعصب آنان سبب شده است که عصمت اهل‌بیت رسول خدا، را برنتابند یا کسان دیگری را بدون دلیل،…

چکیده تبیین مفهوم حجّت و بررسی مبانیِ آن مهم ترین مسأله در علم اصول فقه است که ریشه در متون روایی و عقاید کلامی خاص خود دارد. مشهور ترین نظریات اصولی پیرامون مسأله حجیّت عمدتاً بر پایه‌ حجیّت ذاتی قطع و حجیّت تنزیلی – جعلی امارات و با اصل قرار دادن عدم حجیّت، ارائه شده است. در این نوشتار تلاش شده ضمن بیان ریشه‌های کلامی و روایی باب حجیّت، و تبیین کاستی های مبانی نظریات مشهور، اصول قابل قبول تری در این زمینه ارائه شود؛ به نظر می رسد معنای واحد حجیّت در مباحث اصولی عبارت است از قابلیت احتجاج…

چکیده در اینکه ثواب استحقاقی است یا تفضلی سه قول مطرح است: بنابر قول اول ثواب استحقاقی است و ثواب ندادن شخص مطیع ستم است. بنابر قول دوم ثواب تفضلی است، اگرچه قائلان به این قول، خود درباره علت تفضل اختلاف دارند؛ زیرا بنابر مبنای اشاعره، ملزم کردن خداوند بر ثواب بی معناست. این سخن به معنای معیار نداشتن ثواب الهی است. و بنابر مبنای دیگر علی رغم تفضلی بودن ثواب، خداوند در آن استحقاق را اعتبار کرده است که بر اساس آن ثواب الهی ضابطه مند می گردد. بنابر قول سوم ثواب از جهت مملوک بودن انسان تفضلی و…