چکیده:
پس از واقعه کربلا و شهادت امام حسین (ع)، امام سجاد (ع) به ناگزیر رویة تقیه را بهعنوان بهترین رویة سیاسی در پیش گرفت ازآنپس امامان بعدی شیعه با بهرهگیری از این امر برای حفظ هویت تشیع آن را بکار گرفتند. اعمال سیاستهای ضد شیعی از سوی حاکمان عباسی و مأموران و عمال آنان (مانند ترکان، اهل حدیث) فعالیتهای سیاسی تشیع را در تنگنا قرار داد. از اینرو شیوه تقیه از سوی ائمه (ع) نهتنها همچنان حفظ شـد، بلکه روشهای جدیدی نیـز اتخاذ گردید تا در پرتو این امر، زمینة فعالیت سیاسی و اجتماعی برای شیعیان فراهم شود. از اینرو مفهوم نهاد وکالت بهعنوان مهمترین ابزار جدید کاربردی در ارائه آموزههای اصیل اسلامی و فرهنگ شیعی پدید آمد. امامان شیعه با بهرهگیری از این روش جدید نهتنها قادر به حفظ موقعیت تشیع در شرایط دشوار شدند بلکه زمینة فعالیت سیاسی را بـرای شـیعیان فـراهم کردند. این امر برای شیعیان فرصتی تازه فراهم نمود تا ضمن پاسـخگویی بـه شُـبهات و رفـع تنگناهای قبلی، امکان فعالیت سیاسی را برای خـویش فراهم کنند. بدین منظور برخی در دستگاه خلافت عباسی نفوذ پیدا کرده و به نفع شیعیان انجام وظیفه میکردند. برخی نیز بـا پرورش یافتن در محافل علمی ائمه شیعه (ع)، آموزههای شیعی را به شـیعیان ارائه کرده و آن را ترویج میدادند. در چنین شرایطی امکان ارتباط شیعه و ائمه (ع) از طریق نهاد وکالت انجام میگرفت. با اینهمه فعالیتهای نهاد وکالت نیز در پرتو سیاست تقیه انجام گرفت. این امر اقلیت شـیعه و اندیشههای سیاسی آنان را سازماندهی نمود، بهطوریکه شیعیان در شرایط غیبت و ستر امامان شیعه (ع) نیز به فعالیتهای خویش ادامه دادند و فرهنگ تشیع را در بلاد مختلف اسلامی گسترش دادند.
کلیدواژهها:ائمه شیعه، خلفای عباسی، سیرة سیاسی، تقیه، وکالت.
فصول پایاننامه:
این پایاننامه در چهار بخش ارائه شده است:
بخش اول: «کلیات تحقیق»
* اهداف تحقیق
* روش ها و ابزار هاي جمع آوري اطلاعات مورد نياز
* بررسی منابع
بخش دوم: «بررسی اجمالی تحولات سیاسی حاکمیت اسلامی و وضعیت سیاسی و اجتماعی شیعه امامیه از رحلت پیامبر اکرم (ص) تا آغاز خلافت عباسی (11ـ 132 هـ. ق)»
* فصل اول: دوره خلفای راشدین
* فصل دوم: خلافت اُمویان
بخش سوم: «سیرة سیاسی امامان شیعه از شکلگیری خلافت عباسی تا آغاز خلافت مأمون (132 ـ 183 هـ. ق)»
* فصل اول: سیرة سیاسی امام جعفر صادق (ع) و عناصر تشکیل دهنده جامعه اسلامی
* فصل دوم: اوضاع سیاسی شیعه امامیه و سیرة سیاسی امام کاظم (ع)
بخش چهارم: «سیرة سیاسی امامان شیعه از خلافت مأمون تا آغاز خلافت متوکل عباسی (183 ـ 232 هـ. ق)»
* فصل اول: سیرة سیاسی امام رضا (ع) و ترویج فرهنگ تشیع
* فصل دوم: شیعیان امامی و سیرة سیاسی امام جواد (ع)
بخش پنجم: «سیرة سیاسی امامان شیعه از خلافت متوکل تا آغاز غیبت صغری امام دوازدهم (عج) (232 ـ 260 هـ ق)»
* فصل اول: سیرة سیاسی شیعیان امامیه و خلافت عباسی
* فصل دوم: سیرة سیاسی امام هادی (ع) در حفظ و تقویت تشیع
* فصل سوم: روابط آن امام هادی (ع) با خلافت عباسی
* فصل چهارم: سیرة سیاسی امام حسن عسکری (ع) و خلافت عباسی.