چکیده:
ابومخنف یکی از پیشگامان تاریخنگاری در سده اول است. مقتل نگاشته شده توسط ایشان یکی از مهمترین آثار در زمینه شهادت امام حسین (ع) و واقعه عاشورا به شمار میآید. بررسی این اثر ما را با اولین تصویر مکتوب و بکر از این واقعه آشنا میکند. اثری که در آن سند روایت حفظ شده و دیدگاهها و گرایشهای مذهبی بر روی متن تأثیری نداشته است و روایات بدون شاخ و برگ و با رعایت ترتیب زمانی وقوع حوادث در این اثر ثبت شدهاند. انعکاس این روایت در آثار پس از آن، اهمیت آن را نزد دانشمندان دیگر از گذشته تا به امروز آشکار میسازد اما اگر روایتی در منابع دیگر انعکاس نیافته باشد عدم اعتماد راویان به روایت مزبور را نشان میدهد. روایت ابومخنف نهتنها بر کتابهای پس از قرن سوم تأثیرگذار بوده، بلکه بر منابع مهم پیش از قرن سوم، یعنی پیش از اوجگیری نهضت علمی در جهان اسلام، نیز تأثیر خود را نمایان ساخته است. در این راستا مهمترین گزارشها و روایتهای پیش از قرن دهم مورد مقایسه قرار گرفتهاند و سپس با کمک کتب تاریخی، رجالی، سیره و مناقب و برخی از ادعیه مورد بررسی قرار گرفتهاند تا بتوان به این وسیله برخی از اعلام، اعداد و عبارتهای تصحیف شده را تصحیح نمود و روایتهایی که شباهت معنایی یا سندی دارند را بیابیم. با بررسی منابع به این نتیجه میتوان رسید که روایت ابومخنف در منابع پس از خود تأثیر عمیق و ریشهای داشته به نحوی که نمیتوان میان روایت ابومخنف و متن اصلی قائل به تفکیک شد. دانشمندان به این روایت به دید یک محور قابل اتکا و تعیین کننده نظر افکندهاند؛ اما متن این مقتل خالی از عیب نبوده و نیازمند بازنگری رسمالخطی و نحوی و تصحیح فنی واژگان، شرح و توضیح اعلام است. علاوه بر این، متن نیازمند بررسی منسجم رجزخوانیها و شعرهای درج شده در متن روایت است زیرا این ابیات در برخی از موارد ناقل نکات و مفید هستند.
مقالات مرتبط:
ابومخنف و بررسی اسنادی و محتوایی اثر او «مقتل الحسین (ع)»، قاسم بستانی، حنان علویان، علوم حدیث، پاییز 1392، شماره 69، (29 صفحه، از 59 تا 87)، (علمی _ پژوهشی).