چکیده:
«نیت» در لغت به معنای قصد است و در شرع- بهتناسب مفهوم عبادت- عبارت است از قصد و ارادهای جهتدار برای طلب رضای خداوند و امتثال امرش. نیت برای تمییز عبادات از عادات و یا برای تشخیص مراتب عبادات از یکدیگر واجب است و فقها برای اثبات این امر به قرآن (بینه/آیهی 5)، سنت: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ» و «لَا عَمَلَ إِلّا بِالنّیّة» و همچنین اجماع و عقل استناد کردهاند. صحت آن دسته از اعمالی که ترک کردنی هستند- مانند زدودن نجاسات و باز پس دادن اموال غصبی و عاریهای و مانند آن- منوط به اعتبار نیت نبوده و عدم نیت موجب بطلانشان نمیگردد؛ اما اگر با قصد قربت انجام پذیرند، ثواب به آنها تعلق میگیرد. محل نیت قلب است و به زبان آوردن آن لازم نیست. تقارن نیت با اول عبادت واجب است و صورت کلی آن باید در سراسر عمل عبادی حفظ شود. علاوه بر اشتراط قصد قربت که اساسیترین شرط صحت عبادت و وجه ممیّز آن از سایر اعمال است، هر عمل عبادی، خصوصیات و ویژگیهایی دارد و در واقع قابل احتمالاتی است- مانند ظهر یا عصر و ادا یا قضا برای نماز- به همین منظور مکلّف باید برای تمییز هر چه بیشتر نوع عمل، این قیود را در نیت خود مدنظر داشته و به آنها پایبند باشد. مراد از نیت قصد فعل نیست؛ چراکه انجام عمل، بدون قصد و شعور از جانب انسان مختار، محال است؛ بلکه مراد از نیت در عبادات، همان خلوص وجه از هر انگیزهای جز قصد قربت به خداوند متعال است؛ بنابراین مفاهیمی مانند ریا، کفر، شرک و مانند آن با چنین قصدی منافات داشته و باعث نقض آن و در نتیجه سبب بطلان عمل عبادی میگردند. لذا شایسته است که فرد در نیت خود از چنین اموری تحرز و دوری کند.
کلیدواژهها: نیت، قصد، اراده، عزم، عبادت، اخلاص، قصد قربت.
مقالات مرتبط:
پژوهشی تحلیلی در عبادت پیامبر اکرم (ص) قبل از بعثت، جمالالدین علیخواجه پساوهئی، محمدعادل ضیائی، پژوهش نامه فقه و حقوق اسلامی، پاییز و زمستان 1391، شماره 10، (25 صفحه، از 117 تا 141).
فصول پایاننامه:
این تحقیق دارای شش فصل میباشد:
فصل اول: «کلیات»
* مفهوم لغوی نیت
* مفهوم اصطلاحی نیت
* بررسی واژههای مشابه
* اهمیت و جایگاه نیت در عبادات
* مقصود از ایجاب نیت
فصل دوم: «ادلهی وجوب نیت»
* قرآن
* سنت
* اجماع
* عقل
فصل سوم: «شروط نیت»
فصل چهارم: «امور محتاج به نیت»
* ازالهی نجاست
* طهارت
* زکات
* جهاد
فصل پنجم: «احکام نیت»
* محل نیت
* تلفظ به نیت
* زمان نیت
* استمرار حکم نیت
* شرط بودن یا رکن بودن نیت
* جمع بین عبادتین
* تعیین منوی
فصل ششم: «مناقضات نیت»
نتیجهگیری.