چکیده:
اقلیتهای دینی در بیشتر دورانهای تاریخی در جوامع مختلف وجود داشتهاند اما تعامل حاکمیتها با اینگونه اقلیتها همواره یکسان نبوده است. حکومت اسلامی نیز از همان بدو تأسیس در مدینه با اقلیتهای دینی یهودی، مسیحی و غیره روبرو بود؛ لذا در اسلام نیز برای حضور این اقلیتهای دینی تحت سیطره حکومت اسلامی قوانینی گذاشته شد که بر اساس آن ایشان در جامعه اسلامی باقی ماندند. پژوهش حاضر درصدد بررسی وضعیت اقلیت مسیحی در عصر عباسیان در قرون دوم و سوم هجری است. سؤال اصلی این پژوهش چنین است: سیاست عباسیان در قبال مسیحیان در قرون دوم و سوم هجری چگونه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش این فرضیه مطرح شد که سیاست عباسیان بر اساس اصول اولیه فقه سیاسی اسلام که همان قانون ذمه میباشد، بنا شده بود؛ اما عواملی دیگر نیز بر نحوه این تعامل اثرگذار بودند. برای دستیابی بهمنظور اصلی این پژوهش چهارچوب نظری در نظر گرفته شد که بر اساس آن روابط حاکمیتهای مسلمان با غیرمسلمانان مورد ارزیابی قرار میگیرد. سپس بنا بر سؤالات فرعی این پژوهش چهار فصل برای این پژوهش در نظر گرفته شد. در فصل اول به کلیاتی این تحقیق که شامل طرح تفصیلی، معرفی برخی از منابع و چهارچوب نظری پرداخته شد. فصل دوم نیز به وضعیت عباسیان از بدو تشکیل تا پایان قرن سوم میپردازد. در فصل سوم نیز به پیشینه مسیحیت تا شروع حکومت عباسیان پرداخته شد و سرانجام در فصل پایانی به دو بخش مسیحیت در قلمرو عباسی و خلفای عباسی و مسیحیان سخن به میان آمده است. در پایان، نتیجه این پژوهش بر این قرار گرفت که سیاست خلفای بنیعباس در رفتار با مسیحیان بر اساس اصول اولیه اسلام بنا شده بود؛ ولی بر اساس عواملی همانند، روابط با رومیان، جمعیت مسیحیان، کارآمدی و موقعیت برتر اجتماعی ـ اقتصادی، رهبران و علما، گفتمان حاکم بر خلافت، مشکلات حکومت و قدرت حاکمیت، تعصب ورزی و عکسالعمل عوام نسبت به مسیحیان، رقابت درونی و حسدورزی مسیحیان نسبت به یکدیگر این سیاست تغییر میکرد چنانکه بیشتر به سمت تساهل و تسامح پیش رفت و در بعضی از مواقع نیز به سختگیری مبدل میشد.
کلیدواژهها:عباسیان، مسیحیان، سیاست.
فصول پایاننامه:
این پژوهش در چهار فصل نگارش شده است:
فصل اول: «کلیات (طرح تفصیلی، معرفی منابع، چهارچوب نظری)»
* الف: طرح تفصیلی پژوهش
* ب: معرفی منابع
منابع کهن
منابع پژوهشی
* ج: چهارچوب نظری
فصل دوم: «وضعیت خلافت عباسی در قرن دوم و سوم»
* تحولات خلافت در عصر خلفا
فصل سوم: «پیشینهی مسیحیت تا عباسیان»
* الف: مسیح و مسیحیان
* ب: گسترش مسیحیت
* ج: مسیحیت در دوره اسلام تا عصر عباسیان
فصل چهارم: «عباسیان و مسیحیت»
* گفتار اول: مسیحیت در قلمرو عباسیان
* گفتار دوم: خلفای عباسی و مسیحیان
نتیجهگیری.