چکیده:
صاحب خمس بر اساس آیات قرآن و روایات، خداوند و پیامبر و جانشینان آن حضرت بوده و مورد مصرف آن نیز فقرای ذریه پیامبر اسلام (ص) هستند. بدین ترتیب، درآمدی که از طریق پرداخت خمس مسلمانان فراهم میشود به امام معصوم تحویل داده میشود؛ اما در عصر غیبت کبری چنین امری ممکن نیست و به-همین دلیل، پیرامون متولی اخذ و مصرف خمس در این عصر، دیدگاههای مختلفی مطرح شده است که از میان آنها، پنج دیدگاه قابل اعتنا میباشد؛ برخی معتقدند که در دوران غیبت کبری، خمس از سوی امامان برای شیعه حلال گردیده و لزومی به پرداخت آن نیست. صاحب جواهر، خمس را در زمان غیبت همانند مال مجهولالمالک دانسته است. قول مشهور میان فقها آن است که خمس اگرچه در عصر غیبت مجهولالمالک است اما باید بهگونهای هزینه شود که خشنودی صاحب مال را فراهم سازد. گروهی دیگر که قائل به وجوب پرداخت خمس هستند معتقدند که سهم امام را باید نگهداری کرد؛ و اما نظر جمعی از فقها آن است که در دوران غیبت کبری، ولیفقیه که برخوردار از ولایت مطلقه میباشد، شرایط تولیت اخذ و مصرف خمس را دارا میباشد. بر این اساس، تمام خمس در اختیار ولیفقیه قرار میگیرد تا هرگونه که صلاح دانست، هزینه کند. بر اساس آیه خمس و روایات باب، روشن میشود که نصف خمس به امام، از آن جهت که امام است، تعلق دارد نه از آن جهت که احکام دین را بیان میکند. فقها نیز بهعنوان نایب امام میتوانند در اموال او تصرف کنند و این وظیفهای زائد بر فتوا و بیان احکام است که از شئون مقام اجتهاد میباشد. از سوی دیگر، طبیعت امامت و ولایت در زمان واحد و در چهارچوب واحد تعددپذیر نیست؛ نیابت امام نیز همین حکم را دارد و تنها یک فقیه میتواند نایب مبسوط الید امام برای پیشوایی مردم، دفاع از دین و جامعه و تصرف در اموال امام باشد.
کلیدواژهها: خمس، مالیات، احکام مالی، فقه، حکومت اسلامی، غیبت کبری.
فصول پایاننامه:
این تحقیق در چهار بخش نگارش شده است:
بخش اول: «مفاهیم و كلیات»
بخش دوم: «بررسی مسئلهی خمس از نظر آیات و روایات»
* فصل اول: اهمیت مسئله خمس
* فصل دوم: خمس و دلالت مستند قرآنی
* فصل سوم: موارد وجوب خمس
بخش سوم: «بررسی ادله تحلیل»
* فصل اول: دیدگاههای مشهور درباره خمس
* فصل دوم: نقش ئ بررسی ادله تحلیل خمس
* فصل سوم: مسئله بررسی ادله تحلیل خمس
* فصل چهارم: خمس در زمان معاصر
بخش چهارم: «متولی اخذ مصرف خمس در دوره غیبت كبری»
* فصل اول: مبانی و نظریات مختلف درباره ولی خمس
* فصل دوم: جواز تصرف
* فصل سوم: خمس در روایات.