چکیده:
پژوهش حاضر در چهار فصل به بررسی این موضوع پرداخته اسـت کـه نقـش شـیعیان در ساختار حکومت عباسیان از خلافت ناصر تا سقوط بغداد را چگونه میتوان تبیین کرد؟ آغاز رهبری خلیفه ناصرالدین الله نقطه عطفی در تاریخ اواخر حکومـت عباسـیان محـسوب میشود چراکه روی کار آمدن وی پس از یک دوران رکود قـدرت در خلافـت اسـلامی صـورت گرفت و همراه با اجرا برنامههای اصـلاحی در بعـد داخلـی و خارجی و احیـاء مجـدد سـاختار حکومت عباسیان بود. ساختار حکومت عباسـیان متـأثر از الگـوی دولـت اسـلامی اهـل سـنت و متشکل از نهادهای متعدد و متنوع و پیچیده بود که عباسیان به مـدد همـین تـشکیلات، حکومـت وسیع خود را به مدت بیش از پنج قرن اداره میکردند. آنچه در این دوران حائز اهمیت اسـت، راه یافتن شیعیان بهعنوان بخشی از کارگزاران حکومتی به ساختار قدرت بود که توانـستند در ارکـان مختلف حضور پررنگی را داشته باشند و تا زمان سقوط بغداد به دست مغول، این نقش آفرینیها را ادامه دهند. اهمیت این مطلب از آنروست که تفاوتهای فکری و اعتقادی و سیاسـی همـواره مانع برقراری رابطه تعاملی میان شیعیان و اهل سنت و عباسیان میشد. همکـاری و نزدیکـی کـه میان ساختار و کارگزار در این زمان ایجاد شد وابسته به علل و شرایط و زمینههایی اسـت کـه در تبیین چرایی این جریان بدان اشاره میشود. این حضور قابل توجه شیعیان در ساختار حکومت عباسـیان، شـرایط و فـضای متفـاوتی را برای آنان ایجاد کرد که پیامدهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را برای شیعیان به همراه داشت کـه مهمترین آنها را به شرح زیر میتوان برشمرد: ایجاد روابطی دوستانه با حکومـت، روبهرو شـدن شیعیان با حادثه سقوط بغداد، چرخش قدرت به سمت تشیع، توجه بـه بهبـود وضـع اجتمـاعی و شعائر مذهبی شیعیان، کاهش درگیری شیعه و سنی، آمیختگی با فتوت و نزدیک شدن به تـصوف، گسترش نهادهای آموزشی و تألیفات شیعی و عمومیسازی فرهنگ تشیع.
کلیدواژهها:ساختار سیاسی، عباسیان، شیعیان، ناصرالدین الله، ابن علقمی.
فصول پایاننامه:
این تحقیق در چهار فصل نگارش شده است:
فصل اول: «ساختار سیاسی حکومت عباسیان»
* گفتار اول: ارتباطات عمودی
* گفتار دوم: ارتباطات افقی
فصل دوم: «چگونگی حضور شیعیان در ساختار حکومت عباسیان»
* گفتار اول: از ابتدا تا عصر ناصر عباسی
* گفتار دوم: از خلافت ناصر تا سقوط بغداد
فصل سوم: «چرایی حضور شیعیان در ساختار حکومت عباسیان»
* گفتار اول: عوامل بیرونی
* گفتار دوم: عوامل درونی
فصل چهارم: «پیامدهای حضور شیعیان در ساختار قدرت عباسیان»
* گفتار اول: پیامدهای سیاسی
* گفتار دوم: پیامدهای اجتماعی
* گفتار سوم: پیامدهای علمی و فرهنگی
نتیجهگیری.