اخلاقی

متن تا به حال فرازهایی از زیارت جامعه کبیره شرح دادیم. اینک به شرح بخش های دیگری از آن می پردازیم: قله های حلم و بردباری «منتهی الحلم؛ قله های بردباری» است. «منتهی» به معنای اوج و قله است. در کتاب مجمع البحرین آمده: «انتهی الامر: بلغ نهایته و هی اقصی ما یمکن ان یبلغه».(1) فلان امر به انتها رسید، یعنی به بالاترین درجه ممکن رسید. «حلم» به معنای کنترل نفس و جلوگیری از طغیان غضب است. راغب در مفردات می گوید: «حلم به معنای خویشتن داری، هنگام هیجان و غضب است. از آن جا که این حالت از عقل…
این مقاله به تبیین دو مفهوم «جهاد اصغر» و «جهاد اکبر» در آیات قرآن کریم، احادیث نبوی و اشعار عرفانی فارسی می‌پردازد. «جهاد اصغر» به نبرد فیزیکی و نظامی در راه خدا برای دفاع از دین و احقاق حق اشاره دارد که در آیات و روایات متعددی به فضیلت و پاداش بزرگ مجاهدان این راه تأکید شده است. در مقابل، «جهاد اکبر» به عنوان برتر و مهم‌تر معرفی شده که همان مبارزه‌ی درونی با هوای نفس، خواسته‌های دنیوی و صفات پست انسانی است. این جهاد با استناد به حدیث معروف پیامبر(ص) که پس از بازگشت از یک نبرد فرمودند: «بازگشتید…
اصل مقاله: «والذین صبروا ابتغاء وجه ربهم و أقاموا الصلوة و أنفقوا مما رزقناهم سرا و علانیة و یدرؤن بالحسنة السیئة، أولئک لهم عقبی الدار.» (سوره رعد ـ آیه 22) بحث در تشریح سیر عملی اولواالالباب بود. یکی از روش‌های عملی اولوالالباب، صبر است. در مسئله صبر چند مطلب بیان شد. یکی از آن مطالب، بحث پیرامون تحلیل بافت درونی صبر است که صبر باید از کجا نشأت بگیرد و برای چه انگیزه‌ای باشد؟ این راه در سوره نحل و در سوره مدثر بیان فرمود: «واصبرو ما صبرک الا بالله» (نحل ـ آیه 127) و در سوره مدثر، آیه 7…
این مقاله به تبیین مفهوم «جهاد اکبر» به عنوان مبارزه با نفس و مراحل مختلف آن می‌پردازد. نویسنده با استناد به آیات قرآن و روایات اهل بیت(ع)، جهاد اکبر را اساس سیر و سلوک اخلاقی و معنوی دانسته و ریشه بیشتر گناهان را «حب دنیا» و «شرک» معرفی می‌کند. این جهاد درونی، مقدمه دستیابی به طهارت باطنی و تقوای الهی است. مراحل اصلی جهاد اکبر شامل رهایی از حب دنیا، شرک، وسوسه‌های نفسانی و شیطانی، و سپس تربیت و تعدیل قوای سه‌گانه نفس (عاقله، غضبیه و شهویه) برای رسیدن به فضیلت‌های چهارگانه حکمت، شجاعت، عفت و عدالت است. از مهم‌ترین…
استجابت دعا در جمعه متن مقاله: از مهم ترین امتیاز جمعه‌، این است که دعا در آن مستجاب است. روایات فراوانی براین معنا دلالت دارد؛ از جمله: 1. از امام باقر و یا امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: “اِنٍّ العَبدَ المؤمِنَ لیَسألَ اللهَ الحاجَه یَ فَیُؤخِّر اللهُ قَضاء حاجَتِهِ الَّتی سأل اِلی یَومِ الجُمعه یِ؛(1) به راستی بندی مؤمن حاجتی از خداوند درخواست می‌کند، پس خداوند انجام حاجت او را تا روز جمعه به تأخیر می‌اندازد (و در آن روز برآورده می‌کند)”. 2. در حدیثی از امام صادق (ع) همین مضمون آمده، منتها در ذیل آن دارد:…
چکیده برخی معتقدند «قدرت» هدف نیست، بلکه ابزاری است برای رسیدن به اقتصاد. برخی دیگر قائل اند «قدرت» خود جایگاه دلنشین و هدفی است که جاه طلبی انسان او را به رسیدن به آن سوق میدهد و چه بسا اقتصاد و مانند آن برای دستیابی به آن سیطره هزینه شوند. از دیدگاه قرآن کریم منشأ «قدرت» خدای متعال است و ابزاری بیش نیست که طبق جهان بینی فرد، ممکن است در جهت الهی و یا مادی به کار گرفته شود. مرعوب شدن و بالتبع پیوستن به قدرت باطل با عذر خوف از آن به هیچ وجه مقبول نیست. این مقاله…
چکیده: پژوهش حاضر پیرامون یكی از مسائل حوزه‌­ی علوم سیاسی؛ به نام آسیب ­های اخلاقی قدرت سیاسی است كه مانع تداوم و حركت بالنده حاكمیت سیاسی می­باشد. برآنیم كه این مساله را از نگاه امام علی(ع) در نهج­ البلاغه؛ شخصی كه خود در راس قدرت سیاسی حضور داشته و از نزدیك آسیب­‌ها را شناسایی نموده است مورد بررسی قرار دهیم. نتیجه این­كه از نگاه اسلام بین «سیاست» و «اخلاق» ارتباطی تنگاتنگی وجود دارد تا جایی كه اصلاح اخلاقی را غایت سیاست دانسته­‌اند. و آسیب­‌های اخلاقی موجب «كاهش كارایی و تزلزل قدرت سیاسی»، «عدم ­مشروعیت حاكمیت» و «زمینه ­ی تغییر سریع در…
متن تاریخ بشر همواره شاهد حوادث بزرگ تلخ و شیرین بوده است؛ بی تردید هریک از آن رخدادها در پى عامل یا عواملى اتفاق افتاده است. انسان‌هاى دور اندیش، براى جلوگیرى از تکرار رخدادهاى تلخ و ناگوار و براى تداوم ‏بخشى به حوادث سودمند و گوارا، در صدد بررسى عوامل و ریشه ‏یابى آن بر میآیند. امروزه چنین مباحثى تحت عنوان «فلسفه تاریخ» و «تحلیل تاریخ» در محافل علمى و تحقیقاتى با توجّه فراوان طرح و تبیین میشود. البته نباید غافل بود که مبتکر و طرّاح اصلى این نوع مباحث، بعد از ظهور اسلام، قرآن کریم بوده است. چنان که…
این مقاله به بررسی مفهوم «بهتان» (تهمت و افترا) از منظر اسلامی می‌پردازد و بر اساس آیات قرآن کریم و روایات ائمه معصومین (ع)، آن را گناهی بزرگ و آشکار می‌داند. مطالب این نوشتار بر چند محور اصلی استوار است: نخست، تأکید بر زشتی و سنگینی بار گناه بهتان است که در آیات قرآن (مانند آیه ۵۸ سوره احزاب) و روایات (از جمله تشبیه سنگینی آن به کوه‌ها توسط امام صادق «علیه السلام») به آن پرداخته شده است. دوم، آثار مخرب اجتماعی این عمل، مانند نابودی آبروی افراد و تضعیف پیوندهای سالم اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرد. در نهایت، وظیفه…
چکیده ضرورت حرمت و آبرو از آموزه های ارزشمندیست که مورد تأکید اسلام قرار گرفته است آبروی مومن از چنان تقدسی برخوردار است که اسلام به کسانی که این حریم را رعایت نکنند هشدار و عذاب را به آنها وعده داده است این موضوع به قدری اهمیت دارد که ریختن آبروی مؤمن بسیار خطرناک و گناه بزرگی به حساب می آید. آبروی مؤمن تمام سرمایه ای است که در طول زندگی آن را به سختی به دست آورده است ممکن است در اثر جهالت و یا غرض ورزی دیگران در یک لحظه از دست برود، که هیچگاه جبران نشود. پس…
چکیده پژوهش‌ها در زمینه مرگ و احوال دم مرگ (NDE) به سال‌های نخستین قرن بیستم میلادی باز می‌گردد. در زمینه مراحل تجربه نزدیک مرگ، نه مرحله استخراج شده است که عبارتند از: احساس آرامش، احساس سروصدا، تجربه خروج از جسم، تجربه عبور از تونل تاریک، ملاقات با اشخاص نورانی، مواجهه با موجودی مقدس و درخشان، مرور زندگی، وصول به مرز یا مانع و بازگشت. در آموزه‌های عرفانی و برخی اقوال موجود در کتاب‌های عرفانی نیز برخی عارفان و صوفیان از تجربه‌هایی سخن گفته‌اند و آن‌ها را حاصل جدایی نفس از بدن و یا کم شدن ارتباط این دو می‌دانند. از…
چکیده در برخی از آیات قرآن و روایات معصومان(ع) به مسئلۀ نحوست ایام اشاره شده است. در میان مفسران، دربارۀ ذاتی و یا غیر ذاتی بودن نحوست ایام اختلاف وجود دارد. در پژوهش حاضر به بررسی این مسئله در قرآن و روایات معصومان به روش توصیفی – تحلیلی با تکیه بر آراء علامه طباطبائی (ره) در تفسیر المیزان پرداخته شده است. حاصل پژوهش آنکه نحوست مطرح شده در قرآن، مربوط به وقایع اتفاق افتاده برای قوم عاد است که بسیار شدید و سخت بوده است و امکان دارد که منظور از «یوم نحس» روز بسیار سرد باشد. از نظر عقلی…