فرقه ها و جریان ها

چکیده: در پاسخ به این سؤال که «نیابت و قلمرو آن در عصر غیبت کبرى، چه تبیین و پاسخى به شبهات پیرامون آن از ناحیه فرقه‌هاى بابیت، بهائیت و صوفیه دارد؟» تحقیق حاضر بر اساس مبانى و دلایل، با تأکید بر روش توصیفى و تحلیلى و باهدف دستیابى به زوایاى مغفول عنصر نیابت در عصر‌ غیبت کبرى، به پاسخ شبهات مزبور مى‌پردازد. اندیشه استمرار‌ رهبرى دینى، به‌رغم آغاز آن از زمان پیامبر (ص) و مسلم بودن آن در تاریخ شیعه در مقاطعى بعد از رحلت آن حضرت (ص) و نیز غیبت امام‌عصر (عج)، با تعارضاتى مواجه شده و وضعیت رهبرى…

چکیده: توحید در عبادت از موضوعاتی است که همه مسلمانان به آن اعتقاد دارند؛ آنان در این اصل کلی که عبادت و پرستش، ویژه‌ی خداوند است، با هم اشتراک دارند. امّا مشکل اصلی، در تعیین مرز بین توحید و شرک است؛ در این میان برخلاف تمام مذاهب اسلامی فرقه‌ای به نام سلفی گری (وهابیت) به بهانه‌های مختلفی (همچون توسّل، درخواست شفاعت، زیارت قبور، نذر، ساختن آرامگاه، تبرک و غیره) عدّه‌ای از مسلمانان را مشرک و ریختن خون آن‌ها را حلال اعلام می‌کنند. در این تحقیق معنی توحید در عبادت، شرک عبادی، معانی مختلف عبادت از دیدگاه مذاهب اسلامی، شبهات توحید…

چکیده: عراق در عصر امویان محل ظهور و بروز اندیشه‌ها و آراء مختلف سیاسی و فکری متنوعی بود. پیشینه تاریخی، ترکیب اجتماعی، مرکزیت سیاسی و اقتصادی، آن را به‌عنوان کانون مهم بروز این‌گونه افکار و اندیشه‌ها درآورده بود. یکی از مهم‌ترین این آراء و اندیشه‌ها، غلو و حروفی گری بود. این نوشتار، چگونگی ظهور آراء و نمادهای رمزی و حروفی و سرچشمه‌ی حلول این افکار را در اندیشه‌ی مغیره بن سعید و نیز شکل‌گیری جریان مغیریه را بررسی نموده، با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل تاریخی و فرقه شناسی به تبارشناسی اندیشه‌ها و واکاوی آراء این جریان سیاسی- مذهبی پرداخته است…

چکیده: توجّه به جریان ها و صف بندی های داخلی فرق و مذاهب اسلامی از مسائلی است که می تواند راه گشای بسیاری از پژوهش ها در شاخه های مختلف علوم اسلامی باشد و بسیاری از گره های ناگشوده، به خصوص در فهم گزاره های تاریخی، را بازکند. یکی از برجسته ترین جریان های امامیّه در سده های متقدّم که به سهولت می توان شواهد حضور آن را ردیابی کرد، جریان هشام بن حکم است که البته در مطالعات کلاسیک کم تر بدان توجّه شده است. این مقاله بر آن است با تحلیل گزاره های تاریخی، جایگاه جریان هشام بن…

چکیده: مفضل بن عمر، از شخصیت‌های بزرگ شیعه در قرن دوم هجری است كه روایات بسیاری از وی در منابع حدیثیِ امامیه وجود دارد. برخی وی را به جریان «مفوّضه» نسبت داده و حتی او را بنیان‌گذار این جریان به شمار آورده‌اند. بررسیِ شخصیت مفضل و نیز صحت‌وسقم نسبتِ تفویض به وی، علاوه بر آنكه گوشه‌ای از تاریخ مدرسه كلامی كوفه را آشكار می‌کند، دریچه‌ای برای شناخت جریان متهم به غلو در فضای كوفه قرن دوم به روی ما می‌گشاید. تحلیلِ داده‌های تاریخیِ موجود درباره مفضل و همچنین تاریخ شکل‌گیری جریان تفویض نشان می‌دهد، به‌هیچ‌وجه نمی‌توان وی را از بنیان‌گذاران…

چکیده: جابر بن یزید جعفی (حدود ۵۰ – ۱۲۸ ق) از اصحاب نامدار و مورد وثوق امام باقر و امام صادق (ع) و از دانشمندان بزرگ شیعه امامیه در نیمه دوم قرن اول و نیمه اول قرن دوم هجری است. با وجود اعتقاد راسخ او به مکتب اهل‌بیت (ع)، توجه وی به بطون آیات و احادیث – که در برخی از روایات و اقوال منقول از او نیز بدان تصریح گردیده – سبب شده که غالیان وی را از پیشکسوتان خویش شمرده، از او به‌عنوان کسی که از اسرار، علوم الهی و مقامات معنوی و فوق انسانی امامان (ع) آگاه…

چکیده: در میان شاگردان صادقین (ع) برخی شخصیت‌ها تأثیرگذارتر، مشهورتر و جالب‌توجه‌تر از دیگران بوده‌اند. یکی از این شخصیت‌ها جابر بن‌یزید جعفی است که بیشتر از محضر امام باقر (ع) بهره برده است. گرچه وی را از بزرگان امامیه خوانده‌اند و آثاری نیز برای وی نام‌ برده شده است، اما گزارش‌هایی نیز وجود دارد که متضمن قدح و ذم اوست. پس از وفات جابر، غالیان نیز به او ابراز علاقه کرده و برخی از عقاید خود را به او نسبت دادند. آنان همچنین روایات و کراماتی را نیز به وی منتسب کردند. برداشت‌های نادرست از اندیشه‌های این راوی پرکار، سبب…

چکیده: در میان شاگردان صادقین (ع) برخی شخصیت‌ها تأثیرگذارتر، مشهورتر و جالب‌توجه‌تر از دیگران بوده‌اند. یکی از این شخصیت‌ها جابر بن‌یزید جعفی است که بیشتر از محضر امام باقر (ع) بهره برده است. گرچه وی را از بزرگان امامیه خوانده‌اند و آثاری نیز برای وی نام‌ برده شده است، اما گزارش‌هایی نیز وجود دارد که متضمن قدح و ذم اوست. پس از وفات جابر، غالیان نیز به او ابراز علاقه کرده و برخی از عقاید خود را به او نسبت دادند. آنان همچنین روایات و کراماتی را نیز به وی منتسب کردند. برداشت‌های نادرست از اندیشه‌های این راوی پرکار، سبب…

چکیده: بررسی جریان فکری غلو در دوره امام کاظم (ع) موضوع اصلی این مقاله است. جریانی که نمایندگی اصلی آن در دست افراد واقفی­ مسلکی چون محمد بن بشیر کوفی بود. پژوهش حاضر که بیشتر با تکیه بر منابع فرقه­ شناختی و رجالی تدوین شده، درصدد شناسایی دقیق این فرد و جریان فکری او و نیز دیگر غلات این دوره، از جمله مُشَبّهه و نوع برخورد امام با آن‌هاست. بررسی این موضوع، نشان می‌دهد محمد بن بشیر با استفاده از ترفندهایی خاص، عده‌ای را جذب خویش ساخت و عقاید غالیانه و بسیار افراطی چون الوهیت امام و توقف در ایشان…

چکیده: دوران امامت امام رضا (ع) 203-183(ق) علاوه بر آنكه از ساحت‌های اعتقادی و فرهنگی، دورانی کم‌نظیر و بلكه بی‌نظیر است، از جهت سیاسی نیز دورانی ویژه به‌حساب می‌آید. فراوانی تحرک‌های علویان در آخرین سال‌های امامت آن حضرت از جمله مواردی است كه به اهمیت این دوران می‌افزاید. این نكته هنگامی روشن‌تر می‌شود كه دریابیم جنبش‌های علویان در این زمان از جهات متعددی همچون تعداد، گستره جغرافیایی،‌ خاندان‌های علوی شرکت‌کننده در آن و به كنترل درآوردن مناطق مركزی، همچون كوفه، بصره، مكه و مدینه و نیز یمن، ویژگی خاصی می‌یابد كه در دوران‌های گذشته و آینده كمتر شاهد این ویژگی‌ها…