اخلاقی

خاقانیا به تقویت دوست دل مبند وز غصه و شکایت دشمن جگر مخور گر دوست از غرور هنر بیندت نه عیب دشمن به عیب کردنت افزون کند هنر ترس ز طعن دشمن و گردی بلند نام بینی غرور دوست شوی پست و مختصر پس دوست دشمن است به انصاف بازبین پس دشمن است دوست به تحقیق درنگر گر عقلت این سخن نپذیرد که گفته ام این عقل را نشانه دیوانگی شمر (خاقانی) موضوع سخن انتقاد پذیری و پرهیز از تملق گوئی و نقش آن در کمال انسان است. در تبیین و نتیجه گیری این بحث تذکر چند نکته ضروری است:…
چکیده واژه پژوهی از روش‌های مورد استفاده در تفسیر موضوعی برای کشف و استخراج نظریه قرآن می‌باشد. که امروزه مورد توجه زیادی واقع شده، به ویژه در علم زبانشناسی و در حوزه معناشناسی؛ زیرا از طریق این شیوه می‌توان در شبکه معنایی قرآن با بررسی واژگان در سیاق آیات به معنای جدیدی از واژه دست یافت که با معانی قبلی و خارج از شبکه قرآن اگر چه در مواردی هم‌پوشانی داشته، در مواردی نیز یک معنای نو و ابداعی که مختص دیدگاه قرآن است، ارائه می‌دهد. که این معنای جدید منجر به توسع معنایی واژه می‌شود. هدف از پژوهش حاضر…
چکیده قرآن کریم در نقل سرگذشت فردی انسان و نیز اقوام و تمدن‌‌های گذشته، از حوادثی یاد می‌‌کند که به مثابه قوانینی کلی، در صورت فراهم آمدن زمینه‌‌هایش، هر زمان قابل تکرارند. یکی از این سنت‌‌ها که در آیات نسبتاً بسیاری از قرآن منعکس شده، سنت استدراج است. این سنت در هر دو حوزۀ فردی و اجتماعی رخ می‌‌دهد. مطالعۀ معناشناختی مفهوم استدراج در قرآن، و بررسی آرا و دیدگاه دانشمندان مسلمان دربارۀ عوامل و فلسفۀ سنت استدراج، هدف اصلی نوشتن این مقاله است کلیدواژه‌ها: استدراج؛ املاء؛ امهال؛ سنت‌‌های قرآن
چکیده: هدف از این پژوهش بیان حدود و ثغور بین سه مفهوم تربیت اخلاقی، معنوی و دینی است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی است و برای واکاوی حدومرز بین این سه مفهوم در ابتدا به بررسی مفاهیم اخلاق، معنویت و دین پرداخته می‌شود. سپس رابطه‌ی بین این سه مفهوم مورد تجزیه‌ و تحلیل قرار می‌گیرد. در این پژوهش دو پرسش اساسی مطرح است؛ یکی این‌که حدود و ثغور سه مفهوم تربیت اخلاقی، معنوی و دینی کجاست و آیا تربیت معنوی زیرمجموعه‌ی تربیت دینی است یا تربیت دینی زیرمجموعه‌ی تربیت معنوی است، جایگاه تربیت اخلاقی کجاست؟ و پرسش دوم این‌که اگر…
چکیده: فال در لغت به معنی طالع، بخت، شگون، اختر، پیش بینی و عاقبت گویی آمده است. علم فال علمی است كه به وسیله آن برخی از حوادث آینده دانسته می شود و این كار با گشودن قرآن كریم یا كتب بزرگان مانند دیوان حافظ و مثنوی مولوی و نظایر آن انجام می پذیرد. استخاره نیز مانند فال به وسیله قرآن كریم و تسبیح صورت می گیرد و در فرهنگ عرب تفال و تطیر سابقه ای كهن دارد. ایرانیان به فال نیك مرواو به فال بد مرغوا می گفتند. از انواع فال، فال قهوه، فال نخود، فال ورق و دیگر…
چکیده: تفأل (فال نیک) و تطیر (فال بد) از باورهای ریشه‌دار در تاریخ بشر هستند که نشان‌دهندهٔ تلاش انسان برای درک رازهای جهان و پیش‌بینی آینده از طریق نشانه‌ها و رویدادهای طبیعی، مانند پرواز پرندگان، حوادث آسمانی، یا رویارویی با پدیده‌های غیرعادی هستند. این پدیده‌ها در تمدن‌های باستانی مانند یونان، روم و ایران به‌صورت گسترده‌ای رواج داشتند و حتی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و نظامی نقش ایفا می‌کردند. انسان با توجه به امیدها و ترس‌های خود، این نشانه‌ها را به عنوان راهی برای درک تقدیر و کاهش نگرانی‌هایش به کار می‌گرفت. در اسلام، تفأل به عنوان عاملی برای خوش‌بینی و امید…
چکیده: حیات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی عرب، بر بنیان نظام قبیله‌ای استوار بود و در چنین جامعه‌ای تعصب افراد نسبت به دارایی‌ها و ساختار قبیله‌ای بسیار بالا بود. از این رو نگارنده در این نوشتار به بحث و بررسی تعصب پرداخته است. تعصبی که نه تنها در راستای جامعه عربی نبود بلکه باعث ایجاد تفرقه و چنددستگی بین آنها شده بود. این تحقیق با تعریف لغوی و اصطلاحی عصبیت آغاز می‌شود و بعد در آن مفهوم قبیله، ساختار مردم عرب در اسلام و پیش از آن، انواع تعصب و مظاهر تعصب گرایی در دوران جاهلیت مورد بررسی قرار…
چکیده مخنف‌بن‌سلیم ازدی یکی از یاران حضرت علی(ع) در دوران خلافت آن بزرگوار بود؛ او باوجود داشتن گرایش‌­های شیعی و مناصبی که در دولت علوی داشته، تبعیت همه‌جانبه نداشت. هدف از این مقاله، کنکاش این مسئله است که چرا وی در زمانی تابع امام(ع) و زمانی نیز به فرمان‌های آن حضرت بی‌اعتنا بود یا از نبردهای زمان آن حضرت اظهار نارضایتی می‌کرد. فرضیه پژوهش آن است که تضاد بین دو حس درونی مخنف‌بن‌سلیم، شامل تمایلات مذهبی و تعصب قبیله‌ای، علت تصمیم‌گیری‌های متفاوت وی بوده است. در این مقاله با استناد به سخنان و خطب و عملکرد خود مخنف این موضوع…
مفهوم استدراج استدراج: نزدیک ساختن گام به گام گناهکاران غافل و لجوج به عذاب الهی در پوشش برخورداری از نعمت‌‏های پی در پی دنیوی. این اصطلاح در قرآن و روایات در موارد متعددی استعمال شده و در منابع کلامی ذیل بحث از افعال الهی (عدل، عقاب و ثواب و خوارق عادات) مورد بحث واقع شده، و در متون اخلاقی نیز به تناسب بحث از استغفار و پاداش اعمال از آن بحث به میان است. استدراج مصدر باب استفعال از ریشه «دَرَجَ» در لغت به معنی آرام آرام نزدیک ساختن (1) پله پله بالا بردن و به یکباره سرنگون ساختن (2)،…
چکیده: بسیاری از نظریه های موجود در زمینه ی تفیر تاریخ روی این مطلب تأکید دارند که هر تمدنی محکوم به نابودی است و هر جامعه ای مانند یک فرد انسانی پس از طی دوران های مختلف از کودکی و جوانی و پیری سرانجام به مرحله ی مرگ می رسد و هیچ قدرتی نمی تواند جلو آن را بگیرد.
چکیده: استخاره کردن به شیوه‌های مختلف، تاریخی کهن در جهان اسلام دارد. می‌توان شواهد متنوعی حاکی از کاربرد فراوان آن در زندگی شخصی و اجتماعی مسلمانان سراغ داد. رواج گسترده این منسک، بی‌تردید خاستگاه‌های نظری نیز داشته و از تحول گفتمان‌های فکری جامعه نیز اثر پذیرفته است. شخصیت‌های متعددی در ادوار گوناگون فرهنگ اسلامی بدان توجه نشان داده و هر یک از منظری به این منسک نگریسته و با ملاحظات انتقادی خویش به تکاملش مدد رسانده‌اند. این مطالعه کوششی است برای شناخت چنین عالمانی و تلاش‌های نظری آنان؛ همچنان که از یک‌سو شناخت بستر فرهنگی ظهور هر دیدگاه، و از…
چکیده: استخاره، اصطلاحی خاص و منطبق بر عملی متعارف در جامعه مذهبی است که رواج گسترده‌ای یافته است. این نوشته در پی آن است تا مستندات آن را در حدیث، گسترده‌ترین منبع در حوزه معارف دین، استخراج كرده، صحت‌ و سقم آن را بررسی و خطا در تطبیق این اصطلاح را روشن نماید. علاوه، رابطه استخاره و قضا و قدر الهی بحث شده است. در این زمینه، به دو گروه كلی از احادیث برمی‌خوریم. گروهی كه مضمون آن‌ها خواندن دو ركعت نماز و دعایی خاص در واگذار كردن كار به خدا است، علاوه بر آن‌که مفاهیمی عالی همچون توكّل و…