اخلاقی

چکیده: فهم درست مراد از «تقوا» در آیات قرآن کریم، می‌تواند به معرفت بیشتر ازحدود این امر الهی منجر شود. این معرفت نیز بالقوه زمینه‌سازی برای عملی کردن و بهره‌مندی از آثار آن در زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان محسوب می‌شود. مراد از معناشناسی تقوی در اینجا معناشناسی مصطلح و جدید نیست، بلکه مقصود از معناشناسی تبیین ابعاد مختلف معنایی واژه تقوی با توجه به کاربرد‌های مختلف آن در سیاق آیات قرآن و نیز آثار و موانع یاد شده برای آن در قرآن می‌باشد. بدیهی است برای رسیدن به این منظور لازم است در ابتدا معنای لغوی واژه تقوا در…

چکیده: در مکاتب اخلاقی مختلف برای تحقق فعل اخلاقی، معیارهای متفاوتی را طرح کرده‌اند که از فاعل آن فعل اخلاقی انتظار عمل به آن قوانین را دارند. یکی از مباحث مهم در اخلاق که به آن پرداخته شده است مسئله‌ی «نیت» است درحالی‌که در مکتب اخلاقی اسلام یکی از موضوعاتی که به‌عنوان اساس ارزش در افعال اخلاقی مطرح می‌شود نیت کار و انگیزه‌ای است که انسان را وادار به انجام فعل می‌کند و این نیت برخاسته از اختیار انسان می‌باشد؛ لذا نیت معیاری برای تعیین ارزش افعال اختیاری به شمار می‌آید و آن را منشأ خوبی‌ها و بدی‌ها معرفی می‌کند…

چکیده: پندار بی اساس و فراگیر فال بد (تطیّر) سابقه ای طولانی دارد. معتقدان به این خرافه، بسیاری از اشیاء، حیوانات، افراد و حتی انبیای الهی را به فال بد می گرفتند. قرآن به مواردی از تطیّر مخالفان انبیای الهی اشاره می كند و در برخورد با این اعتقاد، حقیقت را روشن می كند. از دیدگاه قرآن، فال بد هركسی از خود اوست. و پیشامدهای ناگوار زندگی انسان‌ها، درواقع بازتاب گناهان آنهاست. قرآن از تطیّر مذمت كرده و منشأ آن را نادانی بشر می داند. در روایات نیز به تطیّر اشاره هایی شده است. از دیدگاه معصومان (ع)، فال بد،…

 چکیده: مهم‌ترین زمینه معنایی واژه حق در قرآن، مربوط به مفاهیم وجود و هستی است. در این معنا «حق» دقیقاً برابر با مفهوم وجود است که بیانگر ماهیت و حقیقت حق نیز هست، زیرا هر موجودی از آن جهت که موجود است و عینیت دارد حقّ می‌باشد، در اینجا حقّ به معنای «ثابت» است. تفسیر این حوزه معنایی حق، در آثار مفسران، عموماً صبغه‌ی فلسفی دارد، چنان‌که ایشان، حق را در آیاتی که خداوند را به وصف حق توصیف کرده‌اند، به معنای موجود ثابتی دانسته‌اند که نمی‌توان در وجود او تردید کرد و هیچ‌گونه باطلی، از نقص، تغییر و فنا،…

چکیده: واژه تزکیه با مشتقات آن 25 بار در قرآن باز آمده است. تزکیه و تهذیب نفس به جهت نقش اساسی آن در رستگاری انسان، از نظر قرآن دارای ارزش و اهمیت ویژه‌ای است؛ زیرا بدون تزکیه و پالایش نفس از انحرافات: اعتقادی، اخلاقی و رفتاری، دستیابی به سعادت ناممکن است. این مقاله به بررسی اهداف و مقاصد سه مسلک اخلاقی: فلاسفه، انبیا و اخلاق توحیدی قرآن می‌پردازد. علامه طباطبایی با ارائه دلایل قرآنی معتقد به مسلک سوم و هم‌معنایی تزکیه نفس و اخلاق قرآنی است. هدف از ترک رذایل و کسب فضایل اخلاقی، در مسلک فلاسفه «اغراض و مقاصد…

چکیده: پژوهش حاضر با عنوان: «بررسی جایگاه اصل تربیتی سعه‌صدر در تعلیم و تربیت اسلامی و تعیین روش‌های متناسب با آن» از نوع بنیادی – کاربردی و با روش تحلیل اسنادی صورت گرفته است. جامعه تحقیق کلیه منابع دسته اول و منابع دسته دوم شامل منابع غنی اسلامی و آیات قرآنی و احادیث و روایات معصومین (ع) که در کتب، پژوهش‌ها، مقالات و سایت‌های اینترنتی مرتبط با موضوع پژوهش می‌باشد و نمونه‌گیری به شیوه هدفمند انجام شده است. ابزار این پژوهش نیز فرم‌های فیش‌برداری بوده است. یافته‌های حاصل از این پژوهش عبارتند از: اصل سعه‌صدر جایگاه ویژه و با اهمیت…

چکیده: بحث توکل از دیرباز همواره مورد بحث اندیشمندان و صاحبان فکر بوده است و اینکه ماهیتاً توکل چگونه می‌تواند شخصیت انسان را در جنبه‌های فردی و اجتماعی برساند. توکل در رساله‌ی حاضر در معنای لغوی آن آشکار ساختن ناتوانی در امری ست و در اصطلاح به معنای تکیه و اعتماد بر خداست. توکل حقیقی به خدا، سرچشمه‌ی قدرت روحی و معنوی انسان است چون برای رستگاری و سعود به‌مراتب قرب الهی به ریسمان ثقلین باید درآویخت و نمی‌توان هیچ یک را از دیگری گشود برای دریافت حقیقت آموزه‌های وحی می‌باید از ترجمان وحی که همان اهل‌بیت می‌باشند سراغ گرفت…

چکیده: همه هستی بر حق بنا شده و در هیچ گوشه آن انحراف و سستی دیده نمی‌شود «ما خلق‌الله‌السّموات والارض و ما بینهما إلاّ باالحق» و همه چیز مظهر و جلو‌ای از حق او است «إنّ فی خلق‌السّموات والارض واختلاف‌اللّیل والنّهار … لآیات لقوم یعقلون» اما این پدیده ناب هستی «حق» مثل بقیه امور این عالم دنیا از گزند حوادث مصون نمانده و باطل یعنی پوچی هر از چند گاهی چنان میدان گرفته که گویی حق وجود ندارد هر چه است باطل است و تبیین اهتمام ما در این پژوهش بر همین نکته است تا پرسش اساسی این موضوع مهم…