پایان-نامه

چکیده: فرقه اسماعیلیه بر اثر اختلاف در جانشینی امام جعفر صادق (ع) به وجود آمد، توانست در مدت کوتاهی با سازمان‌دهی تشکیلاتی پیچیده برای امر دعوت به موفقیت‌های زیادی نائل آید و پیروان بی‌شماری را در سرزمین‌های اسلامی از جمله ایران، شام، یمن و مصر به دست آورد. تشکیل خلافت فاطمی در مصر اوج موفقیت و تأثیرگذاری تشکیلات دعوت را نشان می‌دهد. داعیان اسماعیلی که طی روندی پیچیده به خدمت امر دعوت در می‌آمدند، از میان پیروان باسواد، فیلسوف و اصطلاحاً همه‌فن‌حریف، چه در امور ذهنی و چه یدی انتخاب می‌شدند. داعیان اسماعیلی در ایران قصد تکرار موفقیت همتایانشان در…

چکیده: مسلمانان پس از رحلت پیامبر (ص) دچار تشتت و افتراق شده و فرقه‌ها و نحله‌های مختلفی در حوزه اسلام پدیدار گردید که هرکدام از این گروه‌ها در خصوص مباحث کلامی صاحب آرای گوناگون بودند. علت عمده این افتراق و گوناگونی بروز اختلافات سیاسی بود. یکی از اولین گروه‌ها «خوارج» بود که با برداشت‌های انحرافی خود از تعالیم الهی، چهره‌ای خشن از دین را به تصویر کشیدند. «عمل‌گرایی افراطی» مشخصه بارز این فرقه بود. تکفیر و به دنبال آن حکم اعدام، تنها موضع آن‌ها در قبال مخالفین خود و مرتکبین معاصی بود. در پی واکنش مسلمین در قبال این دیدگاه…

چکیده: حسین بن حمدان خصیبی از راویان و متکلمان امامیه است که در دوره غیبت صغری و سال‌های آغازین غیبت کبری می‌زیسته و در نزد فرقه نصیریه از احترام ویژه‌ای برخوردار بوده است. رجالیون متقدم او را به غلو متهم کردند. خصیبی در آثاری چون هدایت الکبری و رأس باشیه عقیده بابیت برای هر یک از امامان دوازده‌گانه را مطرح کرده و محمد بن نصیر را باب امام حسن عسکری (ع) دانسته است به همین دلیل فرقه نصیریه که در زمره فرق غالی است و اکنون به نام علویان در سوریه به سر می‌برند، آثار خصیبی را جزو متون کلامی…

چکیده: خراسان در قرون نخستین اسلامی به‌ویژه در دوره‌ی اول عباسی (132-227 ق.) سرزمین‌های وسیعی را شامل می‌شد. اداره‌ی این ایالت به‌واسطه‌ی مرزی بودن، دوری از مرکز خلافت، وسعت زیاد و وجود اقوام گوناگون و طیف‌های فکری، سیاسی و مذهبی مختلف، همواره برای حکمرانان مهم بوده است. زیرا خراسان در این مقطع زمانی، تحولات گسترده‌ای را در زمینه‌ی سیاسی، نظامی، اجتماعی و اداری شاهد بود. سرکوب شورش‌ها از مهم‌ترین وظایف والیان به شمار می‌رفت. این شورش‌ها با انگیزه‌های مذهبی، ملی، اجتماعی و اقتصادی صورت می‌گرفت. به دلیل تعدد و تقارن برخی از شورش‌ها، والیان جهت جمع‌آوری مخارج سرکوب مخالفان، بر…

چکیده: تأسیس دولت فاطمیان در مصر در فاصله سال‌های 358 تا 363 هجری همراه با درانداختن ساختارهای اداری و بنیان گذاردن نهادهای اجتماعی بود در میان نهادهای اداری که می‌توانست نظم و امنیت اجتماعی را به ارمغان آورد دستگاه قضاوت از همه مؤثرتر بود. زیرا نهاد قضاوت ربط مستقیمی با اجرای عدالت داشت این نهاد کارآمد به راهبری قاضی نعمان، داعی الدعاة برجسته اسماعیلی و همکاری یعقوب بن کلس در همان بدو امر، تأسیس شد و تمامی شئون مربوط به قضا و قضاوت را عهده‌دار گردید اگر چه این نهاد از همان ابتدا با امر دعوت فاطمیان در هم‌آمیختگی بسیاری…

چکیده: تفسیر عرفانی منسوب به امام جعفر صادق (ع) در میان آثار تفسیری با گرایش عرفانی، قدیمی‌ترین اثر می‌باشد. محققینی چون پل نویا با در نظر گرفتن قدمت این اثر، سرچشمه بسیاری از اصطلاحات صوفیه را در آن جسته‌اند و به‌نوعی منشأ آن‌ها را آراء امام صادق (ع) دانسته‌اند. نکته قابل توجه آنجاست که این اثر همان‌طور که از عنوان آن پیداست اثری منسوب به امام صادق (ع) است و تمام ادعاهای این محققین درباره ریشه اصطلاحات عرفانی و صوفیانه در کلام امام صادق (ع)، زمانی درست خواهد بود که صحت این انتساب به اثبات برسد. در این بررسی محقق…

چکیده: به قدرت رسیدن خاندان عباسی، یکی از وقایع مهم و تأثیرگذار تاریخ اسلام و جهان است. آنان پس از ساقط کردن بنی‌امیه با ترفندهای مختلف بیش از 500 سال بر جهان اسلام فرمانروایی کردند. یکی از عوامل تسلط عباسیان همراه نمودن علویان که قرابت نزدیکی با پیامبر اسلام (ص) داشتند، بود. استفاده از شعار «الرضا من آل محمد» یکی از ابزارهای غصب حکومت و در ظاهر واگذاری آن به علویان بود. عباسیان پس از کسب قدرت و عدول از وعده‌های اولیه خود، علویان را رقیب در حکومت دیدند و با شکنجه و فشارهای سیاسی و اجتماعی، آنان را به…

چکیده: هدف این پژوهش بررسی مبانی فلسفی دین صابئین مندائی به منظور استخراج آموزه‌های تربیتی آن‌هاست. بدین منظور با روش توصیفی- تحلیلی چهار مقوله فلسفی این دین شامل هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی و ارزش‌شناسی مورد بررسی تحلیلی قرار گرفته است. صابئین مندائی قوم دینی هستند که با آرامی در خوزستان زندگی می‌کنند و در حدود دو هزار سال پیش، بر اثر نزاع با یهودیان مجبور به مهاجرت از سرزمین اصلی خود یعنی فلسطین به بین‌النهرین و خوزستان شده‌اند. در این دین، هستی فراتر از طبیعت و توسط خداوند بزرگ ازلی یا «هیی ربی قدمایی» آفریده شده و بارزترین صفات خدا وحدانیت،…

چکیده: خلافت دیرپای عباسیان (132-656 ه.ق) نزدیک به 524 سال دولت پرفراز و نشیبی را در گستره‌ی جغرافیایی جهان اسلام درانداخت. در طی این مدت طولانی عوامل پرشماری بر فراز و فرود تمدنی آن تأثیر نهاده است که از میان عوامل متعدد به نظر می‌رسد سهم ساختار قدرت سیاسی عباسیان در فرایند تمدن اسلامی بسزا بوده است. این ادعا زمانی مشخص می‌شود که این سؤال اساسی مورد بررسی و واکاوی قرار گیرد که: ساختار قدرت خلافت عباسیان چه تأثیری بر فراز و فرود تمدن اسلامی داشته است؟ به‌منظور یافتن پاسخ این پرسش با پایبندی بر روش معمول علوم تاریخی؛ یعنی…

چکیده: حضرت ابوالفضل (ع) در واقعه عاشورا نقش برجسته‌ای داشته‌اند و با عنایت به این موضوع، اشعار مرتبط با آن حضرت در سروده‌های دفاع مقدس دارای جایگاه خاصی است. شاعران مقاومت با بهره بردن از صفات و ویژگی‌های والای آن حضرت، اقدام به مضمون‌سازی کرده ‌مضمون‌های جدیدی مانند نام مناطق عملیاتی و صور خیال بدیعی ساخته‌اند. موضوع این پژوهش، جایگاه حضرت عباس (ع) بین رزمندگان و بازتاب آن در شعر مقاومت است که با بررسی اشعار کنگره‌های دفاع مقدس و مجموعه‌های شعری استانی، انجام شده است. این پژوهش از نوع کتابخانه‌ای و اسنادی است و در سه فصل اصلی به…

چکیده: اختلافات مذهبی مسلمانان سه ریشه اصلی دارد: نخستین آن‌ها موضوع خلافت و جانشینی پیامبراکرم است که بر اثر آن امت اسلام به دو جامعه شیعه و سنی تقسیم شده و فرقه خوارج درنتیجه جدال شدیدی که پس از جنگ صفین و داستان حکمیت در میان مسلمانان روی داد پدید آمده است. دومین اختلاف مسلمانان در اصول و مسائل اعتقادی است که سبب پیدایش مذاهب کلامی متعددی شده که عمده‌ترین آن‌ها مذاهب معتزله، اشاعره و مرجئه است. سومین اختلاف در احکام و فروع دین است که درنتیجه آن مذاهب فقهی مختلفی پیدا شد که هرکدام از این فرقه‌ها دارای فقهی…

چکیده: این پایان‌نامه در دو بخش تنظیم شده و در آن، اوضاع سیاسی و اجتماعی اواخر دوران بنی‌امیه، رفتار امویان با مردم، تبلیغات شیعیان در خراسان، روی کار آمدن عباسیان، روی کار آمدن ابومسلم خراسانی، ولایتعهدی امام رضا (ع) و نهضت‌های مخالف عباسیان بررسی شده است. فصول پایان‌نامه: این پایان‌نامه در دو بخش ارائه شده است: بخش اول: «اوضاع سیاسی و اجتماعی اواخر دوران بنی‌امیه» * کشمکش میان موالی و عرب * رفتار سیاست امویان نسبت به مردم شهرها * پیدایش فرق مخالف با امویان * علویان و فعالیت‌های تبلیغاتی ضد امویان بخش دوم: «روی کار آمدن عباسیان» * تبلیغات…