کلامی

چکیده: در حدیث معروف «سلسل‍ه الذهب» كه امام رضا (ع) آن را برای مردم نیشابور بیان فرمود، اگر چه توحید به مثابه پناهگاهی برای درامان ماندن انسان از عذاب الهی معرفی شده است، اما برای آن، شروطی وجود دارد. شرط لازم برای ورود به چنین جایگاهی، پذیرش ولایت است كه بدون آن، این امكان برای انسان فراهم نمی شود تا در حصن توحید داخل شود. این نوشتار درصدد است با رویكرد عرفانی ـ كلامی، با نگاهی به رابطه توحید و ولایت و جایگاه ولایت به عنوان دژ و پناهگاهی مستحكم برای درامان ماندن از عذاب الهی، به درك عمیقی از…

چکیده حدیث ثقلین از روایات مشهور و منقول از پیامبر(ع) است که همواره مورد توجه مسلمانان و تفسیر محققان و متکلمان شیعه و اهل سنت بوده و با عبارات متفاوتی نقل شده است. در این پژوهش، از سویی با استفاده از اسناد روایات، عبارتی از این حدیث که در کتب شیعه متواتر است، انتخاب شده و از سویی، دیگر مصداق کلمۀ عترت با توجه به روایات مشابه ثقلین در کتب شیعه، مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. همچنین با بررسی روایات مسند حدیث ثقلین در کتب اهل سنت و بررسی سند هر عبارت از روایت و رسم نموداری راویان…

چکیده: اخلاص پاک کردن چیزی از هر چیزی است که غیر او باشد و با او درآمیخته باشد، و در اصطلاح آن‌ است که هرچه گوید و کند به قصد قربت به خدا باشد (خواجه نصیر طوسی). نویسنده اخلاص در دین‌ را که در آیه 3 زمر آمده شامل خالص بودن عقاید، عبادات و سایر اعمال اجتماعی و مشاغل‌ می‌داند. اخلاص در عقاید آن است که اصول اعتقادی برگرفته از مکتب وحی باشد. اخلاص در عبادات آن است که هرچه گوید و انجام دهد تنها به قصد تقرب به خداوند، و خالص از سمعه و ریا اغراض دنیوی باشد. اخلاص…

چکیده در سرمقاله شماره پیشین، از نگاه «تمدّنى به روایات» سخن رفت و در آن جا بیان شد كه در نگاه تمدنى، تأثیر حدیث بر علوم اسلامى، فرهنگ و ادبیات، فنون و هنر باید منظور گردد. اینك در این سرمقاله، تأثیر حدیث بر علوم اسلامى، به عنوان یكى از شاخه هاى نگاه تمدنى، موضوع بحث قرار مى گیرد. یكى از ابعاد نگاه تمدنى به حدیث، بررسى تأثیر آن بر علوم و دانش هاى مختلفى است كه در جامعه اسلامى رشد یافته اند، خواه آنها را علوم اسلامی بدانیم یا دانش مسلمین. این تأثیر، ممكن است در تأسیس و تولید آن…

چکیده یکی از مباحث مهم در زندگی انسان، موضوع واقع بینی است. اصل واقع بینی به قدری مهم است که دین اسلام مبنای دعوت خود را بر آن نهاده است؛ بدین معنا که از انسان می خواهد با درک صحیح آیات آفاقی و انفسی و پی بردن به واقعیت آن ها، به وظایفی که در سایه آن متوجه می گردد، قیام نماید. اما با وجود توصیه های مکرر الهی به واقع بینی، انسان غالب اوقات نسبت به آن بی توجه می باشد و در اثر پیروی از وهم و خیال، غفلت، جهالت، تمایلات نفسانی و گناهان نمی تواند واقعیت ها…

چکیده ما بعدالطبیعه، موجودات مجرد و مثالی و ویژگی‌های آنها از جمله مسایلی هستند که در بسیاری از موارد، در تعارض با قوای تعقلی انسان قرار می‌گیرند. لذا برخی با ردّ و انکار اشراقیات فقط به عقل بشری و دست آوردهای علمی آن معتقدند. یکی از موجودات مهم غیرمادی جن است. موجودی اسرارآمیز که ذهن انسان را به خود مشغول داشته است؛ آیا به راستی چنین موجودی واقعیت دارد یا اینکه قوه تخیل بشر آن را ساخته است ؟ این نوشتار جهت بررسی برخی شبهات و ابهامات درباره جن و ویژگی‌های آن است، که با استفاده از آیات قرآن، روایات،…

چکیده از مباحثی که لازم است ارتباط آن با وحی مورد بررسی قرار گیرد، بحث مکاشفه عرفانی است. در این نوشتار سعی شده با استفاده از کُتُب لغت و آیات قرآن و کلمات عرفا به سنجش این ارتباط توجّه شود و از آنجا که شناخت چیزی با تفکّر در آثار آن است، کشف عرفانی در مرتبه وحی نمی‌ایستد که شناختی عمیق‌تر و همه‌جانبه است و از این جهت هیچ عارف راستینی ادّعای وحی و نبوّت نداشته است و ابن‌عربی نبوّت تشریعی را متاعی ویژه می‌داند که دست عارفان از آن کوتاه است. در ادامه، تفاوت‌های معرفت عرفان با علوم وحیانی…

چکیده یکی از مسائلی که از دیرباز آدمیان را به تأمّل فراخوانده، مسئله جبر و اختیار است. پرسش اساسی در این بحث آن است که آیا انسان، دست‌کم در برخی اعمال خود، مختار است یا آنکه مجبور است و هیچ اختیاری ندارد؟ همچنین دلالت‌های تربیتی آن کدام است؟ به گواهی تاریخ، آزادی یکی از خواسته‌های همیشگی بشر بوده است. مردم در سراسر جهان فریاد آزادی سر داده‌اند و اقبال آنها به سوی جوامع دارای آزادی بیشتر است. ما طالب آزادی هستیم؛ زیرا امکان برآورده کردن هرچه بیشتر تمایلات و خواست‌های ما را مهیّا می‌کند. یک انسان آزاد می‌تواند هر گونه…

چکیده یکی از مباحثی که مرتبط با بحث عدل می باشد، گفتگو از شرور و بلایایی است که در حیات آدمی به چشم می آید. چگونگی ارتباط این دو با هم پهنه ای از آراء و نظرات گوناگون را پیش روی هر محققی می نهد. در این مکتوب ابتدا رایج ترین نظرات در این رابطه که غالباً از سوی فلاسفه و عرفا اظهار شده اند بیان و سپس به بررسی و نقد آنها پرداخته شده است. نگارنده بر آن است که به دور از توجیهات ارائه شده در اینگونه نظریات و برگشت به پله نخستین فهم که حجت بر بندگان…

چکیده واژه‌ی «جهل» که اساس اصطلاح «جاهلیت» را تشکیل می‌دهد در نزد بیشتر واژه‌شناسان در مقابل «علم» و از منظر برخی از آنان در مقابل «حلم» قرار می‌گیرد، لکن در عرف آیات قرآن نقیض اصلی کلمه‌ی «عقل» است، به گونه‌ای که با تحلیل آیات متحد الموضوع به این مهم رهنمون می‌شویم که علم ماده‌ی تعقل است و حلم نیز از مسببات و جَلَوات عقل به شمار می‌رود؛ از این‌ رو در چشم‌انداز قرآن جاهلیت به تمامی امور مخالف علم و عقل اطلاق می‌شود و اگرچه کاربرد اولیه‌ی آن دوره‌ی زمانی پیش از بعثت را مطمح نظر قرار می‌دهد، اما فرهنگی…

چکیده: آنچه در پیش روی دارید متن سخنرانی استاد محقق آیت الله سبحانی پیرامون توحید و شرک در عبادت در دانشکده الهیات تهران است که پس از استخراج از نوار، و ویراستاری مختصر منتشر می گردد.

چکیده از نظر اسلام، حیات و سعادت فرد مسلمان و امّت اسلامی در گرو شناخت فریضه «تولّی و تبرّی» و التزام به آن است. بدین لحاظ علمای اسلامی آن را در مباحث کلامی بررسی می‌کنند. آیات قرآن کریم و سیره پیشوایان الهی، اهمیّت و موارد هر یک از اوامر تولّی و تبرّی، از جمله تولّی نسبت به اهل بیت(ع) و دوستان و پیروان آنان و تبرّی نسبت به کفّار، و ناصبیان و نیز تولی و تبرّی نسبت به مصلحان و مفسدان را با تأکید تبیین نموده است. در کنار آن، تعامل شایسته نسبت به افراد غیرمسلمان نیز همواره مورد تأکید…