کلامی

چکیده: در پژوهشی که در پیش رو دارید، به موضوع بدعت پرداخته‌شده است؛ که نقطه مقابل سنت است. یکی از مهم‌ترین مشکلات جامعه‌ی اسلامی در عصر امروز و تاریخ اسلام بحث بدعت و پیامدهای ناگوار آن در زندگی مسلمانان است. این موضوع ازجمله مباحثی است که از دیرباز در متون عقیده مذاهب مختلف اسلامی و مستندات روایی موردتوجه بوده است؛ تأملی گذرا و بررسی اجمالی کتب عقیده و صدها حدیث در تبیین فضیلت سنت و زشتی و نکوهش بدعت نشانگر این واقعیت است. پژوهش حاضر به دلیل اهمیت و کارکرد بدعت در جامعه اسلامی، به بحث درباره این موضوع پرداخته…
چکیده: پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی نظرهای مفسران شیعه و سنی در موضوع بداء و لوح محو و اثبات پرداخته است. آموزه بداء با توجه به آیات قرآن به‌ویژه آیه 39 سوره رعد یک بحث قرآنی محسوب می‌شود و حقیقت بداء از دیدگاه شیعه امامیه، چیزی جز امکان محو و اثبات و تغییر و تبدیل در امور عالم با خواست و مشیت و قدرت الهی نیست. دگرگونی زندگی انسان‌ها بر پایه کارهای شایسته و ناشایسته، از جانب متکلمان اسلامی، بداء نام‌گرفته است. بررسی مسئله بداء در قرآن و روایات شیعه، به‌عنوان یکی از عالی‌ترین مسائل اعتقادی مورد تشویق و تأکید…
چکیده: تحول اندیشه‌ها با توجه به تأثیرپذیری آن‌ها از عنصر زمان و مکان در هر حوزه‌ی خاص علمی یا معرفتی، محور تحقیقات مختلف قرارگرفته است. اندیشه‌ی دینی شیعی نیز به‌ویژه در مسائل مربوط به حکومت و اجتماع قابلیت تحول دارد. این تحول با استفاده از چارچوب روشی توماس. س.کوهن قابل تبیین است و می‌تواند در شکل انقلاب پارادایمی یا تحول گفتمانی در درون یک نظریه‌ی مقبول صورت پذیرد که روش انتخاب‌شده در این رساله است. پارادایم امامت شیعه با اصول ثابت نصب، نص و عصمت در چارچوب نخبه‌گرایی ترسیم می‌شود. سؤال اصلی رساله‌ی حاضر درباره‌ی این پارادایم در دوره مشروطیت…
چکیده: اسلام سیاسی‌ترین آئین توحیدی است. شرط عملی شدن بسیاری از احکام آن وجود دولتی دینی است. اولین شکاف عمیق در جهان اسلام بر سر جانشینی پیامبر رخ داد و منجر به تمایز عقیده‌ای شد که پیروان آن مهم‌ترین رکن آن را امامت می‌دانند. در فلسفه سیاسی شیعیان، امام جانشین پیامبر در همه شئون مربوط به وی جز نبوت خاصه است. شرط احراز منصب امامت، منصوص و معصوم بودن و اعلمیت است. از شیعیان این شرط را تنها 12 امام شیعه‌دار هستند. در دوران حضور ائمه، آنان خود علیرغم مبسوط الیه نبودن _ تنظیم حیات سیاسی شیعیان را بر عهده…
چکیده: بررسی مدارس شیعی در چهار قرن اول هجری محدود به جهان اسلام نبود، بلکه بیشتر در محدوده تجمع وزندگی شیعیان جلوه‌گر بوده است. شیعیان بنا به وضعیت خاص خود که از جانب حکومت‌های وقت مورد تعقیب و شکنجه و قتل قرار می‌گرفتند نوع خاصی از آموزش‌ها را به وجود آوردند. این آموزه‌ها از الگوی تبلیغات و تکیه‌ها توسط افراد باسواد انجام می‌گرفت و شامل قرآن، فقه،‌حدیث و تفسیر و رجال و کلام می‌گردید. به‌جز چند مدرسه محدود در بغداد و ری و مازندران که تعداد آن‌ها نیز انگشت‌شمار بوده است،‌ سایر مدارس بیشتر جنبه غیررسمی و مخفیانه داشته است….
چکیده: در جوامع روایی شیعه و اهل سنّت روایاتی در مورد فتنه‌ها و حوادث آخرالزمان واردشده است. یکی از موضوعات مطرح‌شده در این روایات دجّال است که برخی عالمان آن را از علائم آخرالزمان و برخی دیگر از علائم ظهور دانسته‌اند. در جوامع روایی اهل سنّت روایات موضوع دجّال از جوامع روایی شیعه بسیار بیشتر است. این روایات به‌طورکلی با توجه به موضوعات مطرح‌شده در آن‌ها به دودسته‌ی روایات با موضوعات مشترک و روایات با موضوعات مختص جوامع روایی فر یقین تقسیم می‌شود. موضوعات مشترک مانند وقایع زمان خروج دجّال، خصوصیات چشم دجّال، زمان و مکان خروج دجّال، خصوصیات مرکب…
چکیده: ارزشمندترین سرمایه ما مسلمانان قرآن مجید است و یکی از منابع مهم بهره‌وری از قرآن به‌کارگیری سنت یعنی احادیث پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) اوست. ما روایات زیادی در زمینه‌های مختلف داریم. احادیث و روایاتی که از راویان شیعه و سنی نقل گردیده که ازجمله آن‌ها روایاتی است که در تفسیر قرآن می‌باشد و اکنون تحت عنوان کتب تفسیر روایی در اختیار ما قرار داده‌شده است. رساله حاضر پژوهشی است به ذکر و بررسی روایت‌های مشترک فریقین در تفسیر دو سوره (مریم و طه) در جزء 16 قرآن می‌پردازد. این تحقیق در راستای دست‌یابی به مشترکات روایی فریقین در…
چکیده: عمده‌ترین موضوعی که شیعه و اهل سنت بر سر آن با یکدیگر اختلاف پیداکرده‌اند، درواقع موضوع ولایت و جانشینی پس از پیامبر اکرم (ص) است. شیعه معتقد است که پیامبر اکرم (ص) به دستور خداوند، علی (ع) را برای احراز این منصب الهی تعیین کرده است و می‌گویند سه آیه از سوره مائده دراین‌باره نازل‌شده است یعنی قسمتی از آیه 2 «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا» و آیه 55 «انما ولیکم الله و رسوله و الذین امنوا الذین یقیمون الصلوه و…
چکیده: کلام شیعه متکفل بررسی عقاید دینی به‌قصد تبیین و دفاع از این باورها با روش برهان و جدل می‌باشد. ماده آن روایات ائمه و صورت آن برهان و جدال احسن است. بحث‌های کلامی با پیامبر (ص) آغاز و بعد از پیامبر (ص) در بین متکلمین چند مسئله مطرح گشت مانند، امامت، قضا و قدر، جبر و اختیار و حسن ‌و قبح بودند. کلام در هر یک از این مباحث موضعی متفاوت داشت که الهام‌یافته از آیات و روایات امامان بود. در این پژوهش پس از کلیات (مفهوم کلام و شیعه، پیدایش آن و هویت کلام شیعه)، به نقش هر…
چکیده: عنوان پژوهش حاضر تاریخ تشیع قم از دوره مغول تا پایان صفویه است. سؤال اصلی پژوهش از چگونگی وضعیت کلی تشیع قم در طی این قرون از قرن هفتم تا پایان دوره صفوی است. در فرضیه این پژوهش بیان‌شده که شیعیان قم از دهه سوم قرن هفتم تا اواسط قرن هشتم از جنبه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی تغییر محسوسی نداشتند ولی ازآن‌پس به یک نشاط و رونق گسترده‌ای دست یافتند. برای دست یافتن به‌منظور اصلی این پژوهش چارچوب مفهومی در نظر گرفته شد که هرکدام از مفاهیم سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را موردبررسی قرار دهد و مفهومی…
 چکیده: قدرت همانند ثروت، در هر نظام سیاسی تولید و توزیع می‌شود. توزیع قدرت در مقابل تمرکز قدرت قرار دارد و (بر اساس این پژوهش) دارای هشت شاخص مدرن زیر است: قانون‌گرایی، اصل انتخاب حکمرانان، اصل رأی‌گیری و حکومت اکثریت، تفکیک قوا، اصل آزادی و رضایت مردم، جامعه مدنی، محاسبه‌پذیری و بالاخره شمار و عدم وجود فرهمندی هیئت حاکم. فلسفه سیاسی (غیر تحلیلی) و فقه سیاسی شیعه در مقابل شاخص‌های فوق می‌توانند «ظرفیت سنجی» شوند، درواقع سؤال اصلی این خواهد بود که چه نسبتی بین فلسفه سیاسی شیعه و نظریه ولایت مطلقه فقیهان (و دیگر نظریات مطرح در فقه سیاسی…
چکیده: شعر سیاسی فنی از کلام است که به‌نظام سیاسی وابسته است و هدف آن‌هم سیاست است. این نوع از شعر از یک نظام سیاسی حمایت می‌کند و یا آن را موردنقد، بررسی و حمله قرار می‌دهد. شعر سیاسی از همان آغاز پیدایش شعر عرب، با آن قرین و همراه بوده است. در عصر جاهلیت، شعر سیاسی ارتباطی تنگاتنگ با قبیله به‌عنوان یک نظام سیاسی کوچک داشت و بسان روزنامه‌ای بسیاری از جوانب داخلی و خارجی آن را بیان می‌نمود. در صدر اسلام و زمان رسول‌الله (ص)، شعر سیاسی ابزار حمایت از دین جدید و دفاع از آن در مقابل…