کلامی

چکیده: قرآن کریم و احادیث معصومان (ع) شخصیت کم‌نظیر حضرت ابراهیم خلیل (ع)، با زندگی پرفراز و نشیبش را به‌عنوان اسوه و الگو برجسته ساخته است. از این‌رو ما با برشی در زندگی و ابعاد شخصیتی آن پیشوای بزرگ آسمانی، شیوه‌های رویارویی آن حضرت با مخالفان و طاغوتیان را به‌طور ویژه موضوع اصلی این پژوهش قرار دادیم و با تکیه بر منابع حدیثی و تاریخی و تفسیری در پی به دست آوردن صحنه‌های بدیع و درس‌آموز و الگویی برخورد و کشمکش آن حضرت با مخالفان و منحرفان و شیوه‌های رویارویی وی با آنان برآمدیم و بر اساس نتایج حاصله در…

 چکیده: این پژوهش در پی این است که ویژگی ها و آموزه های آیین حضرت ابراهیم را مورد بررسی قرار دهد.قرآن کریم برای آیین حضرت ابراهیم ویژگی هایی چون توحیدی بودن، اعتدال گرایی، عقلانیت، برگزیدگی و آسانی و آموزه هایی چون آموزه های اعتقادی، شعائری و اخلاقی را بیان می کند. دین حضرت ابراهیم، دینی توحیدی، به دور از افراط و تفریط و مطابق با فطرت انسان ها است. چنان که احتجاج های آن حضرت بر محور توحید است. خداوند متعال پیوسته پیامبراکرم را به پیروی از این آیین امر می کند، چراکه این آیین از طرف خداوند برگزیده شده…

چکیده: شیعیان بغداد در دوره آل‌بویه، به دلیل فضای باز فرهنگی ایجاد شده و اندیشه‌های عقل‌گرایانه حاکم بر آن، توانستند با نگارش کتاب‌های متعدد در علوم مختلف از جمله تاریخ، نقش مهمی در تولید علم ایفا نمایند که به‌جز چند کتاب معروف، سایر منابع تاریخی آنان با کمترین توجه و اقبال در معرفی روبرو شده‌اند. برای درک جایگاه و نقش واقعی شیعیان در پیشبرد علم تاریخ در این دوره، بررسی و شناخت تمامی این منابع امری ضروری است. در اهمیت نوشته‌های تاریخی شیعیان در دوران حاکمیت آل‌بویه همین بس که بدانیم تعدادی از این کتاب‌ها، از جمله بزرگ‌ترین منابع تاریخی…

چکیده: متکلمان امامیه‌ی در دو مدرسه کوفه و بغداد پیرامون مسائل مختلف، دارای دیدگاه‌های متفاوتی بوده‌اند و از جمله مهم‌ترین اختلاف آن‌ها در تعریف امامت و شئون آن یعنی علم و عصمت امام بوده است. امامت در دیدگاه متکلمان اسلامی یعنی خلافت رسول خدا (ص) در امور دین و دنیا. طبق این تعریف گستره‌ی زعامت امام بر مسائل مربوط به حوزه دین و همچنین مسائل سیاسی و حکومت‌داری و تمامی امور مربوط به دنیا تسری و تعمیم می‌یابد. این تعریف مورد اتفاق بزرگان متکلمین شیعه و سنی است. متکلمین امامیه، مقام مفترض‌‌الطاعه را برای امام قائل بوده‌اند. متکلمان امامیه در…

چکیده: حمله مغول به بغداد مرکزیت سیاسی جهان اسلام را فرو پاشید. این رخدادی بود که تا زمان حاضر، بحث و جدل‌هایی دربارۀ آن هست. اهل تسنّن به نقش علمای شیعه در این باره، حساس هستند. امّا بر پایۀ منابع تاریخی، می‌توان گفت، نابودی خلافت عباسی، در شمار اولویت‌های حکومتی مغولان بود. در این پژوهش، با هدف تبیین اوضاع شیعیان اثنی عشری بغداد در دستگاه خلافت عباسی و نقش آن‌ها در سقوط بغداد (656 ه.ق)، تلاش شده است که با روش تحلیلی _ توصیفی، منابع نزدیک به حادثه را مورد بررسی قرار دهیم. نتیجه کلی آن‌که با برافتادن این نهاد،…

چکیده: از نیمه دوم قرن اول هجری به بعد فرق و مذاهب مختلف کلامی شروع به نشو و نما کردند. فرقه معتزله نیز توسط و اصل بن عطاء‌ پایه‌گذاری شد و برخی مؤسس اصلی معتزله را عمر و بن عبید می‌دانند. این فرقه در عهد عباسی و به‌خصوص در ایام خلافت سه تن از خلفای عباسی به‌صورت جدی موردحمایت قرار گرفت؛ و دوره محنت را برای اصحاب حدیث و حنابله فراهم آورد. زمانی که متوکل به خلافت رسید به مخالفت با سیره خلفای قبل از خود پرداخت و دستور داد که قائلین به خلق قرآن را مورد تعقیب و آزار…

چکیده: متکلمان مسلمان در طول تاریخ بر محور مسئله معرفت اختلاف‌نظرهایی داشتند. یکی از نزاع‌های آنان بر این مدار بود که آیا معرفت به‌صورت کلی و یا در خصوص معارف بنیادین دینی نظیر معرفت خدا، معرفت اسما و صفات الهی، شناخت نبی و امام و … ضروری و غیر اختیاری است یا از سنخ معارف اکتسابی به شمار می‌آید؟ برخلاف آنچه برخی می‌پندارند، متکلمان امامیه در مدرسۀ کوفه دربارۀ مسئلۀ علم و معرفت دارای دیدگاه ویژه‌ای بوده و در این باب به نظریه‌پردازی می‌پرداخته‌اند. آنان بر اضطراری بودن معرفت و علم، دست‌کم در معارف بنیادین دینی اتفاق نظر داشته، بر…

چکیده: از امامت و ولایت اهل‌بیت (ع) به‌عنوان مهم‌ترین رکن اسلام یاد شده است. از نظر شیعه امامت مقامی است الهی که در طول رسالت از جایگاه مهمی برخوردار است. از نگاه متکلمان شیعه امام حداقل دارای سه مقام والاست: 1. مقام علمی؛ 2. مقام معنوی؛ 3. مقام سیاسی. با صرف‌نظر از دو مقام معنوی و سیاسی، درباره مقام علمی و دامنه علم امام اختلافاتی میان متکلمان و محدثان شیعه وجود دارد. گروهی آن را محدود به حوزه دین شناخت می‌دانند و گروهی دامنه آن را تا علوم غیبی و فرا طبیعی گسترده می‌انگارند. رساله حاضر درصدد اثبات این نکته…

چکیده: در این رساله سه جریان مهم؛ مکتب خلفا، زندیقان و غالیان، مورد بازشناسی قرار گرفته و آن دسته از اقدامات آنان که در زمینه تفسیر مفسران تأثیرگذار بوده، ارزیابی شده است. مکتب خلفا که پس از رحلت رسول گرامی اسلام (ص) در برابر مکتب اهل‌بیت (ع) تأسیس و به دست امویان و عباسیان (به‌طور عموم) توسعه یافت، در حقیقت ارائه کننده نسخه حکومتی حاکمان جور از اسلام و توجیه‌گر اعمال نامشروع و ظالمانه آنان بود. برخی اقدامات پیروان این مکتب، چون: تدوین و نشر حدیث، خلق تئوری عدالت جمیع صحابه، ترویج احادیث جعلی و اسرائیلی؛ از طرفی موجب به…