فقهی

چکیده: این مقاله با استناد به منابع مختلف از جمله نوشته‌های دانشمندانی چون ابوریحان بیرونی و منابع غربی مانند فرهنگنامه‌های لاروس و بریتانیکا، به بررسی خاستگاه شطرنج پرداخته و با نقد دیدگاه‌های رایج دربارهٔ منشأ هندی آن، استدلال می‌کند که شطرنج ریشه در فرهنگ و تمدن ایران باستان دارد. نویسنده با اشاره به شباهت‌های زبانی و اصطلاحات به‌کاررفته در شطرنج در زبان‌های مختلف، نشان می‌دهد که بسیاری از این واژه‌ها از فارسی گرفته شده‌اند و نه از زبان‌هایی مانند سانسکریت. همچنین، مقاله به توصیف نحوهٔ بازی شطرنج در هند —که متفاوت از شکل متداول آن در ایران بوده— می‌پردازد و…

این مقاله به بررسی پیشینه تاریخی و ریشه‌شناسی بازی شطرنج می‌پردازد و با نقد روایات افسانه‌ای و منابع سنتی، منشأ واقعی آن را واکاوی می‌کند. نویسنده با استناد به شواهد زبانی، تاریخی و باستان‌شناختی، نظریه رایج مبنی بر هندی بودن خاستگاه شطرنج را به چالش کشیده و نشان می‌دهد که واژه «شطرنج» در اصل معرب «شترنگ» یا «شطرنگ» فارسی است و روایات هندی غالباً ساختگی یا متأثر از داستان‌های ایرانی هستند. مقاله با اشاره به اسناد و آثار تاریخی از جمله نقش‌های برجای‌مانده از دوره هخامنشی و ساسانی، و نیز با تحلیل انتقادی داستان‌هایی مانند «ماتیکان شطرنج» و روایت فردوسی،…

پیشگفتار: بی گمان بازی بدون برد و باخت با شطرنج از جمله موضوعات و مباحث مورد ابتلا است که بایستی کند و کاوی عمیق با توجه به جوانب گوناگون می باشد. تحقیق درباره شطرنج از آن رو که بیش از گذشته مورد ابتلای جامعه و حکومت واقع شود و از سوی دیگر پرسش‌های فقهی فراوان نسبت به آن مطرح است از اهمیت دوچندانی برخوردار می باشد. از جمله پرسش‌های فقهی عبارتند از: 1.آیا شطرنج همانند گذشته ابزاری ویژه قمار است و یا این که تغییر کاربردی و موضوعی در آن حاصل شده است؟ 2. معیار در وسایل ویژه قمار چیست…

این مقاله به بررسی تاریخی و فقهی بازی شطرنج از منظر اسلام می‌پردازد. در بخش تاریخی اشاره می‌شود که شطرنج ابتدا در هندوستان به عنوان نماد تدبیر پدید آمد، سپس به ایران و جهان اسلام راه یافت و در ابتدا بیشتر به عنوان وسیله‌ای برای قمار استفاده می‌شد. همین امر موجب شد تا فقهای قدیم، با استناد به آیات و روایات مرتبط با حرمت قمار، خرید و فروش و بازی با شطرنج را حرام بدانند. در بخش تحلیلی، مقاله با بررسی دقیق ادله فقهی — شامل آیات قرآن، روایات و دیدگاه‌های فقهای شیعه و سنی — استدلال می‌کند که حرمت…

متن مقاله پیش از بررسى حكم فقهى شطرنج، براى درك بهتر مسأله، نگاهى داریم به معناى لغوى، تاریخچه پیدایش، چگونگى ورود آن به جوامع اسلامى و برخورد مسلمانان با آن و… معناى لغوى شترنگ، با (گاف)، فارسى و بر وزن و معناى شطرنج، بازى است معروف و مشهور، ساخته حكیم داهر هندى، یا پسر او.1 شطرنج بازى فكرى است كه در آن به وسیله مهره هایى به نام: شاه، وزیر، اسب، رخ، فیل، پیاده یا بیدق، روى صفحه هشت در هشت چهار خانه اى حركت مى كنند2. علت نام گذارى این بازى به شترنگ، روشن نیست. برخى این واژه را…

نخستین آگاهی درباره شطرنج، مربوط به افسانه شرهام شاه هندی و پاداش دادن او به وزیرش سیسا بن دهیر مخترع شطرنج است. آگاهی بعد، داستان آوردن یا فرستادن شطرنج به ایران از جانب پادشاه هندوان (دبشلیم) در روزگار خسرو انوشیروان برای آزمودن خرد و دانایی ایرانیان است. بزرگمهر بختگان در برابر آن تخته نرد را ساخت و به هندوستان فرستاد. داستان روایی این امر در رساله پهلوی ماتیگان چترنگ آمده و مطالب آن به کتاب‌های تاریخ و ادب عربی و فارسی نیز راه یافته است. در برخی از منابع، اختراع «نرد» به دوران اردشیر بابکان، و بازی شطرنج به زمان…

این مقاله به بررسی مفهوم، اقسام و قلمرو «عقد شرکت» در حقوق مدنی ایران می‌پردازد. نویسنده با تفکیک دقیق مفاهیمی مانند «اجتماع ساده حقوق»، «اختلاط ساده اموال» و «اشاعه»، تأکید می‌کند که تنها اجتماع حقوق مالکان متعدد در یک شیء واحد به نحوی که حق هر یک در تمام اجزای آن ساری و جاری باشد، «اشاعه» محقق می‌شود که از مصادیق بارز آن، ترکه متوفی و مشاعات آپارتمان است. مقاله سپس به تحلیل «عقد شرکت» به عنوان یک عقد مستقل می‌پردازد و با اشاره به دیدگاه‌های فقهی و حقوقی، ویژگی‌های آن را برمی‌شمارد: عقدی معوض، تملیکی، رضایی و مستمر که…

چکیده: جمع آوری و جلب انواع سپرده ها و تخصیص آن، جهت تامین نیازهای مالی انواع فعالیت های اقتصادی، از مهم ترین عملیات بانكی به شمار می رود. از این رو، اعطای تسهیلات، بخش مهمی از عملیات هر بانك را تشكیل می دهد و این قسمت از فعالیت های بانكی از لحاظ اقتصادی، حائز كمال اهمیت است. بانك ها با عملیات اعتباری خود، موجبات انتقال منابع را از اشخاصی كه مستقیما مایل و یا قادر به مشاركت در فعالیت های اقتصادی نمی باشند، به آنان كه جهت انجام امور اقتصادی نیازمند به سرمایه می باشند فراهم ساخته و بدین ترتیب،…

چکیده: از جمله راهکارهای سهم عادلانه نیروی کار، شراکت کارگران در سود بنگاه است که اهمیت زیادی در ایجاد کارایی و رشد اقتصادی پایدار دارد. بررسی رویکرد اسلامی در این رابطه می تواند قدم جدیدی در ادبیات موضوع باشد. از این رو، این مقاله تعادل عرضه و تقاضا در الگوی شراکتی از منظر اسلام را تحلیل می کند. اطلاعات جمع آوری شده به صورت کتابخانه ای و اسنادی، با روش تحلیل محتوا مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند. در این راستا، علاوه بر اتکا به مبانی اسلامی و اقتصادی از ابزارهای ریاضی و هندسی نیز برای تبیین مناسب مطالب…

چکیده اقتصاد شراکتی با توجه به تأثیر شگرف بر کارایی و جنبه عدالت‌مدارانه‌ای که دارد، می‌تواند به عنوان یک رویکرد اقتصادی جدید برای جوامع مختلف به کارگرفته شود. در این تحقیق، اطلاعات گردآوری شده به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی، با روش تحلیل محتوایی و با پشتوانۀ مبانی فقه اسلامی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. مبانی فقهی اقتصاد شراکتی که به نوعی روش‌شناسی بحث اقتصاد شراکتی می‌باشد، از چهار منظر قرآن، سیرۀ پیامبر (ص)، روایات و قواعد فقهی (مانند قاعدۀ عدالت، قاعده لاضرار و…) مورد بررسی قرار گرفت. فرضیۀ پژوهش این است که با توجه به ثمرات فراوانی که بر…

چکیده در ادامه قسمت نخست که به بررسی فقهی پنج شرط از شرایط عمومی ولایت پرداخته شد، در این قسمت باقی شرایط عمومی ولایت؛ یعنی طهارت باطن، کمال عقلی، شجاعت ـ چنانکه مشاوران حاکم نیز نباید ترسو و ضعیف النفس باشند ـ شرح صدر ـ که آیات و روایات فراوان، هم برای هدایتگری و هم برای حکمرانی و ولایت آن را ضروری دانسته اند ـ ذکوریت ـ که عقل و نقل بر اشتراط آن دلالت می کند ـ عدم سوء پیشینه و اشتهار به بدنامی، ثبات شخصیت به دلیل آنکه مانع بی ثباتی انجام امور مربوط به تصدی جامعه می…

چکیده خرد حکم می کند که برای حکومت بر مردم شرایطی لازم است. این ضرورت در حکومت اسلامی مضاعف است که اهدافی وسیع تر و والاتر از سایر حکومت ها را تعقیب می کند. بنابراین، فردی که ولایت بر جامعه پیدا می کند باید بتواند جامعه را در مسیری هدایت کند که به مصلحت دنیا و آخرت مردم است. از این شرایط به شرایط عمومی ولی فقیه یاد شده که مورد تایید عقل و نقل می باشند و این انطباق عقل و شرع نشانگر این است که این ولایت، میان عقلا و دینداران اجماعی است. در قسمت اول این نوشتار،…