ادیان،-مذاهب-و-فرق

چکیده: آغاز شکل‌گیری دانش تفسیر قرآن به زمان پیامبر اسلام (ص) باز می‌گردد که خود آن حضرت جمعی از صحابه را در این زمینه تربیت نمود؛ بعد از ایشان، صحابه‌ی بزرگ عهده‌دار تفسیر قرآن بوده‌اند که از میان آن‌ها امام علی (ع) به‌عنوان سرآمد مفسران قرآن، ابن مسعود، ابی بن کعب و ابن عباس از شهرت بیشتری برخوردار گردیدند؛ علمای اهل سنت درباره‌ی امیرالمؤمنین در حوزه تفسیر قرآن کریم، از تعبیراتی استفاده کرده‌اند که نشان می‌دهد آن حضرت را به‌عنوان آگاه‌ترین صحابه به جایگاه و شأن نزول آیات و دارای بیشترین روایات تفسیری در میان خلفا پذیرفته‌اند. شواهد و دلایل…

چکیده: با سقوط امویان و آغاز سلسله‌ی عباسیان برگ جدیدی در تاریخ اسلام رقم خورد. عباسیان‌ که با شعار «الرضا من آل محمد» به قدرت رسیده بودند با علویان و شیعیان به‌مراتب بدتر از امویان رفتار کردند و زمینه‌ی جنبش و خیزش آنان را علیه خود فراهم نمودند. این رساله به جنبش‌های علویان و شیعیان در عهد عباسیان از آغاز خلافت تا غیبت صغرا پرداخته و دیدگاه هریک از ائمه (ع) را نسبت به این جنبش‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در زمان عباسیان جنبش‌های متعدد شیعی با هدف براندازی حکومت، اجرای احکام اسلامی، بازگرداندن علویان به قدرت…

چکیده: این پژوهش ضمن معرفی فرقه‌های شیعی امامیه، زیدیه و آقاخانیه و تاریخچه پیدایی هر یک از آن‌ها به رویکردهای این مذاهب در مقوله امامت می‌پردازد و مطالبی چون: تعریف امامت، ضرورت وجود امام، نحوه تعیین امام، صفات و ویژگی‌های امام مانند عصمت، علم، افضلیت و مصادیق امام را از دیدگاه این مذاهب مطرح کرده و نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها درباره امامت را شرح می‌دهد. نویسنده در چهار فصل به این موضوعات پرداخته است. فصل اول به کلیاتی درباره مفهوم لغوی امامت و تعریف امامیه، زیدیه و آقاخانیه اختصاص دارد. در فصل دوم امامت از دیدگاه زیدیه بررسی شده…

چکیده: در این پژوهش دیدگاه‌های تفسیری مفسّران شیعه و اهل سنت درباره آیات مربوط به ولایت امام علی (ع) و فضایل و ویژگی‌های ممتاز ایشان برای احراز مَسند خلافت و امامت، منعکس و احادیث نبوی مشهور در شأن آن حضرت نیز وارسی گردیده است. این نوشتار در چهار فصل و یک خاتمه سامان یافته است. نویسنده در مقدمه به بررسی ضرورت مسأله ولایت و اهمیت آن در جامعه اسلامی پرداخته و مفهوم ولایت در لغت و قرآن کریم و استعمال گوناگون این واژه در کتاب خدا و اقسام آن را ذکر می‌کند. در فصل اول وی به تبیین آیه ولایت…

چکیده: پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی، دیدگاه‌های امام از منظری کلامی در اندیشه‌های اعتقادی امامیه و اسماعیلیه را شرح می‌دهد. نویسنده در هشت فصل وجوه اشتراک و افتراق شیعه امامیه و شیعه اسماعیلیه را در صفات، وظایف و اختیارهای امام بر رسیده است. وی در فصل اول کلیات مفهوم امامیه، شیعه، اسماعیلیه و تاریخ پیدایی و تطورات آن‌ها را مطرح کرده و گسترش و انشعاب‌های پدید آمده در فرقه اسماعیلیه را مطالعه تاریخی می‌کند. نگارنده در فصل دوم مفهوم امامت از دیدگاه امامیه و اسماعیلیه را با یکدیگر مقایسه کرده و وجوه تشابه و تمایز مفهوم امامت از منظر آنان…

چکیده: امام علی (ع) شخصیتی است که نه‌فقط شیعیان، بلکه اهل سنت نیز نسبت به فضایل فراوان ایشان معترف هستند و این بدان علت است که بخش عظیمی از این فضایل در منابع آنان انعکاس یافته است. پژوهش حاضر نیز با استفاده از منابع اهل سنت به بررسی قسمتی از این فضائل پرداخته است. امام علی (ع) اولین کسی است که به رسول خدا (ص) ایمان آورد. روایات متعددی از پیامبر اسلام (ص) بر این فضیلت بزرگ تأکید نموده و شخص امام علی (ع) نیز بارها این موضوع را بیان نموده است. در عین حال که گفتار صحابه هم شاهد…

چکیده: پیامبران الهی همگی در مرتبه یکسانی نبوده و برخی از آنان از فضیلت‌های بیشتری برخوردار بوده‌اند؛ مثلاً حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی و حضرت محمد (ع) به‌عنوان پیامبران صاحب شریعت یا اولوالعزم مطرح شده‌اند. از سوی دیگر، همه انبیای الهی اوصاف مشترکی نیز دارند که به‌واسطه آن‌ها، توسط خدا از میان مردم برای ابلاغ پیام حق‌تعالی برگزیده شده‌اند. این اوصاف مشترک عبارت است از: صدق گفتار، امانت‌داری، علاقه و دل‌سوزی برای هدایت انسان‌ها، اخلاق بی‌نظیر، نیکوکاری و احسان، عدم ترس از غیر خدا، توکل مطلق بر ذات حق‌تعالی، نرمش و حسن خلق، پیروزی در آزمایش‌های سخت،…

چکیده: در عصر غیبت صغرا، ارتباط شیعیان با امام خود، از طریق سفرای خاص آن حضرت صورت می‌گرفت که حسین بن روح نوبختی یکی از این نواب خاص بود؛ وضعیت تشیع در عصر حسین بن روح و نقش وی در راهنمایی شیعیان، مسأله این تحقیق است که با روش کتابخانه‌ای، مورد تحلیل و توصیف قرار گرفته است. حسین بن روح نقش والایی در ارشاد سیاسی، اجتماعی و علمی شیعیان داشته و علمای شیعی معاصر او به‌عنوان وکلا و دست یاران وی نقش فعال و حیاتی در هدایت و رهبری فردی و اجتماعی شیعیان ایفا می‌کردند. در این دوره، با وجود…

چکیده: جنبش سربداران یکی از جنبش‌های مذهبی در قلمرو وسیع حکومت ایلخانان مغول بود که ایدئولوژی تشیع در پیدایش آن تأثیر زیادی داشت؛ بررسی نقش شیعه در مبارزه با مغولان و چگونگی تشکیل حکومت‌های شیعی سربداران از مهم‌ترین مسائل این تحقیق می‌باشد که با روش کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری شده، به انجام رسیده است. قیام سربداران نتیجه عوامل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی بود که در میان آن‌ها، جنبه مذهبی این قیام و اتکای آن بر اندیشه دینی شیعه، مهم‌ترین ویژگی و عامل آن بود. این قیام توسط شیخ خلیفه و سپس شاگردش در میان مردم گسترش…

چکیده: با وجود آن‌که جزیره العرب وضعیت فرهنگی و اجتماعی بسیار نازلی داشت، اما در پی بعثت پیامبر اسلام (ص) و در کوتاه‌ترین زمان، اسلام سراسر این سرزمین را در برگرفت. عوامل پیشرفت چشم‌گیر اسلام در جزیره‌العرب و در زمان کوتاه رسالت حضرت محمد، مسأله ای است که در این تحقیق با روش توصیفی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. اولین عامل، کاستی‌های فرهنگ جاهلیت است که در جزیره العرب کاملاً ملموس بود. ناهنجاری‌های اخلاقی، جنگ‌سالاری، محرومیت زنان، زنده‌به‌گور کردن دختران، فقدان دانش، چالش‌های اعتقادی و گسترش خرافات از مهم‌ترین ویژگی‌های فرهنگ جاهلی بود. به‌علاوه، فقدان قدرت سیاسی متمرکز…

چکیده: افتراق امت اسلامی پس از پیامبر (ص)، شناخت فرقه ناجیه و انطباق آن بر یکی از فرقه‌های اسلامی موجود، از مسائل مهم کلامی در میان مذاهب اسلامی بوده و همواره محل تضارب آرای اندیشمندان مسلمان بوده است. عامل و انگیزه اساسی این بحث، حدیثی منسوب به رسول خدا (ص) می‌باشد که پس از خود، افتراق امت اسلامی به هفتادوسه فرقه را پیش‌بینی نموده و از میان آن‌ها تنها یک فرقه را اهل نجات و رستگاری معرفی کرده است. از آنجایی‌که نیک‌نامی و رستگاری، جزء آرزوهای هر مسلمان به شمار می‌رود، طبیعتاً شناخت فرقه ناجیه از اهمیت بسیاری برخوردار بوده…