فرقه ها و جریان ها

چکیده: شیعیان زیدیه در خصوص امامت دیدگاهی خاص به خود دارند. آنان اگرچه همچون دیگر شیعیان به امامت علی (ع) و حسن (ع) و حسین (ع) به‌عنوان امامانی معصوم و منصوص معتقدند ولی از آن پس امام را رهبری غیر منصوص و غیر معصوم می‌دانند که با داشتن مجموعه‌ای از صلاحیت‌ها علیه حکومت‌های ظلم و جور قیام می‌کند و رهبری جامعه اسلامی را بر عهده می‌گیرد. به همین دلیل تعریفی که زیدیه از امامت ارائه می‌کنند و دلایلی که برای ضرورت نصب امام اقامه می‌نمایند و صفات و شرایطی که برای امام می‌شمارند همگی به‌نوعی منطبق بر همین نظریه است….
چکیده: فرقه‌های زیدیه و اسماعیلیه از مهم‌ترین گروه‌های شیعی هستند که با انگیزه‌های متفاوت و از خاستگاه‌های بعضاً متضادی از بدنه اصلی شیعه منشعب شدند. زیدیه با تندروی دست به یک سری اقدامات نظامی زدند و در نهایت با روی آوردن به‌اعتدال بیشتر، مبانی کلامی خویش را تدوین نمودند و مناطقی را نیز در تصرف آوردند؛ اما اسماعیلیه از ابتدا با نوعی مخفی‌کاری، سازمان سری دعوت خود را تشکیل داده و در نهایت موفق به تشکیل حکومت‌هایی مهم و قدرتمند گردیدند. هدف ما در این نوشتار، روشن‌سازی میزان تأثیر بسترهای سیاسی و اعتقادی جامعه اسلامی در قرن دوم و سوم…
چکیده: حمله اعراب به ایران و سقوط حکومت ساسانیان تحولات عمده‌ای را در وضعیت سیاسی و اقتصادی ایران به دنبال داشت. به‌طوری‌که باعث گسترش ناامنی و به خطر افتادن جاده‌های بازرگانی شد. از این‌رو ضریب امنیت تجاری به‌شدت کاهش یافت و شرایط نامطمئنی در همه عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی به وجود آورد. با این‌همه در قرن اول هجری حوادث و وقایعی به وقوع پیوست که تأثیرات مثبتی بر تجارت خلیج‌فارس و نواحی پس‌کرانه‌ای آن به‌جای گذاشت. بندرهای شمالی خلیج‌فارس به دلیل موقعیت طبیعی و جغرافیایی، جزء مناطقی محسوب می‌شد که کمتر قابل دسترسی بود و از این نظر…
چکیده: این رساله از یک بخش مقدماتی و دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش مقدماتی عنوان کلیاتی درباره خوارج مشتمل بر چهار فصل: ظهور خوارج در صحنه تاریخ، اصول عقاید خوارج، جایگاه اجتماعی خوارج و مخاطبین آن‌ها می‌باشد. بخش اول با عنوان خوارج و ایران (عصر بنی‌امیه) از دو فصل تشکیل شده است. فصل اول، جامعه ایران در قرن اول هجری. فصل دوم، سیر تاریخی و مراحل مختلف قیام‌های خوارج در ایران. بخش دوم رساله خوارج در ایران (عصر بنی‌عباس) را در پنج فصل مورد بررسی قرار می‌دهد که رئوس فصول آن عبارتند از: انتقال خلافت به عباسیان و…
چکیده: حدیث به‌عنوان دومین سند دین‌شناسی همواره مورد عنایت و پاسداری جدی مسلمانان بوده ولی درعین‌حال از دستبرد جاعلان و دشمنان اسلام، مصون نمانده است. از جمله مهم‌ترین آفات در حوزه‌ی حدیث، جعل و تحریف می‌باشد. حدیث‌شناسان در این رابطه مباحث مفصلی ارائه داده و به معرفی افراد و گروه‌های جاعل و انگیزه‌های آنان در جعل پرداخته و در این بین «زنادقه» را به‌عنوان گروهی مخرّب معرفی نموده‌اند؛ امّا مراجعه به متون اسلامی نشان می‌دهد که اولاً معنای دقیقی از «زندقه» ارائه نگردیده است و افراد و گروه‌هایی با مشخصه‌های گوناگون به زندقه متهم شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که می‌توان زنادقه را…
چکیده: زیدیه به پیروان زید بن علی اطلاق می‌گردد که امامت امام علی (ع)، امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و زید بن علی را قبول دارند. این فرقه بعد از سال 122 ق در کوفه شکل گرفت، در حال حاضر موطن اصلی این فرقه کشور یمن می‌باشد و مذهب زیدی به‌عنوان مذهب رسمی این کشور شناخته می‌شود. مسئله امامت وجه امتیاز و اشتراک زیدیه با دیگر فرقه‌های شیعی است. زیدیه با قبول مسئله نص در زمره شیعیان قرار گرفتند، امّا بعد از واقعه کربلا منکر نص شده، تحلیل خاصی پیرامون نظریه امامت ارائه داده و بر اساس آن فرقه…
چکیده: پژوهش حاضر با هدف شناخت چهره متظاهران متمسک پیشه، ریشه‌یابی در مورد نحوه شکل‌گیری خوارج و معرفی خصوصیات روحی، فکری و اخلاقی و اعتقادات آنان و نیز علل انحراف آنان با استفاده از کتب تاریخی، تفسیری و روایی انجام گرفته است. نتایج زیر حاصل این پژوهش است: ریشه اصلی انحراف خوارج را می‌توان در جهالت و عدم بصیرت اعتقادی آنان دانست. اندیشه خارجی گری به نبرد جمل باز می‌گردد، ولی ظهور و پیدایش خوارج در نبرد صفین و ماجرای حکمیت مطرح است که بعدها کم‌کم به‌عنوان فرقه‌ای مستقل با اعتقادات ویژه خود گسترش یافتند. ضعف بنیان‌های اعتقادی اهل عراق،…
چکیده: شیعه به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین فرقه‌های مطرح در جهان اسلام با تعاریفی زیاد اما قریب به هم از زمان حیات رسول خدا (ص) به دوستداران و طرفداران حضرت علی(ع) اطلاق می‌شد و در طول تاریخ به فرقه‌های مختلفی منشعب گشت و در این میان دو جریان عمده آن یعنی، امامیه و زیدیه تا حدود زیادی پویائی و حیات فکری ،فرهنگی و سیاسی خود را حفظ کرده که همواره بین آن‌ها تعاملات و تقابل‌هایی وجود داشته است به‌طوری‌که از زمان شکل‌گیری زیدیه در قالب نهضت و سپس در لباس حکومت،پیوسته مابین آن دو روابط سیاسی ،فرهنگی و اجتماعی وجود داشته…
چکیده: این پایان‌نامه در پنج فصل و با عنوان «پیدایش و گسترش تشیع در منطقه گیلان از آغاز تا تشکیل سلسله کیائیان» به رشته تحریر در آمده است که با بررسی و تحقیق در این موضوع به موارد ذیل می‌توان دست یافت. استقلال و آزادی مردم گیلان در پناه موقعیت جغرافیایی منطقه و روحیه سلحشوری مردم آن حفظ گردید. با ظهور اسلام و هجوم تازیان به ایران، مردم گیل و دیلم به دفع خطر مهاجمین پرداخته و از هجوم آنان به منطقه جلوگیری کردند. وجود عباسیان به‌عنوان دشمن مشترک مردم گیلان و سادات علوی سبب شد تا پیوند سیاسی بین…
چکیده: صابئین قومی آرامی می‌باشند که محل سکونت اولیه آنان در مصر و فلسطین بوده و در شصت سال بعد از وفات حضرت یحیی، بر اثر زد و خوردهای شدیدی که با یهودیان داشتند، دیار و موطن اصلی خود را رها کرده به‌سوی جلگه بین‌النهرین که یکی از بلاد امپراتوری ایران در زمان اشکانیان بوده است مهاجرت و در منطقه حران ساکن شدند. این اقلیت دینی دارای رسوم و خط و زبان کهنی می‌باشد که وجود همین خط و زبان کهن باعث عدم دسترسی محققان و نویسندگان به اطلاعات کافی در مورد این قوم شده است؛ زیرا امروزه کمتر کسی…
چکیده: در اوایل قرن دوم هجری فعالیت‌های سیاسی ضد اموی شدت گرفت و در این میان جریانی با گرایش سیاسی به خاندان پیامبر (هاشمیان) و با شعار شایستگی آن‌ها برای خلافت شکل گرفت. این جریان در اواخر دهه دوم قرن دوم هجری قدرت گرفت و نهایتاً توانست در 132 هـ امویان را شکست داده و به پیروزی رسد. حاصل پیروزی روی کار آمدن شاخه عباسی هاشمیان بود. حسنیان ـ یکی از شاخه‌های علوی هاشمیان ـ ضمن ابراز ناخرسندی از روی کار آمدن عباسیان، با حکومت جدید به مخالفت برخاستند. عبدالله بن حسن بن حسن (ع) با ادعای مهدویت و شایستگی…
چکیده: پس از تشکیل حکومت پیامبر (ص) در مدینه، مسلمانان تجربه جدیدی به نام حکومت را تجربه کردند اما رحلت پیامبر (ص) تحولاتی ساختاری در میان مسلمانان به وجود آورد، مسائلی همچون خلافت، ایمان و جبر و اختیار انسان که در میان مسلمانان و متفکران دو سده نخستین اسلامی انعکاس یافت. یکی از آن جریان‌های مهم و بسیار تأثیرگذار در میان مسلمانان، جریان ارجاع و مرجئه و شاخه‌ای بسیار مهم از مرجئه، به نام جبریه است. مرجئه جبریه در بحث جبر و اختیار با امویان که برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود به آن استناد می‌کردند در ظاهر اشتراک عقیده…