فرقه ها و جریان ها

چکیده: تاریخ اسماعیلیان نزاری ایران در زمان فرمانروائی دولت سلجوقیان با فتح قلعه الموت به رهبری حسن صباح در 483. ه ق، آغاز و تا سقوط آن به دست مغولان در 654. ه ق، ادامه یافت، آنچه در این پژوهش بررسی شده است، علل و انگیزه‌های ترور و حذف فیزیکی مخالفان توسط اسماعیلیان نزاری (483- 654) ق.ه و واکاوی چرایی و چگونگی انتخاب خط‌مشی مسلحانه در برابر مخالفان است. در این پایان‌نامه سؤالات بر مبنای روش پژوهش تحقیقات تاریخی با تکیه بر اسناد و منابع موجود کتابخانه‌ای بررسی و فرضیات مورد آزمون قرار گرفته‌اند، هرچند در این زمینه منابع مورد…

چکیده: تحقیق جامع و دقیق در منابع مذهبی و غیرمذهبی اهل سنت و سایر منابع فرق اسلامی به لحاظ تاریخی، رجالی، روایی و تفسیری به‌روشنی نشان می‌دهد، حسین حلاج فرزند منصور بن محمد حلاج یک شخصیت فلسفی و در عین حال یک صوفی بزرگ است. حسین در یک خانواده ایرانی در تور از توابع بیضاء شیراز به دنیا آمد و در اوان به همراه پدر در واسط رحل اقامت افکند. همزمان با ظهور جوانه‌های دین‌باوری در ذهنش به تصوف گرایش یافت، در میان متصوفه، در جستجوی خدای الحق و اتحاد الهی شهر به شهر کوچ نمود و سرانجام دریافت که…

چکیده: در این پایان‌نامه، سعی شده است، جنبش‌ها و فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی شیعیان غیر امامی، مانند اسماعیلیه و زیدیه در دوران غیبت صغرا (260 تا 329 ق) تجزیه و تحلیل تاریخی شود. نویسنده، در دو بخش فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی زیدیه و اسماعیلیه را در دوران غیبت صغرا و برخی از فعالیت‌ها و جنبش‌ها که به تشکیل حکومت شیعی نیز منجر شده است. همچنین حوادث مهم سیاسی و اجتماعی و اوضاع فرهنگی شیعیان غیر امامی در این عصر را، گزارش کرده است. در بخش اول، به معرفی زیدیه در عصر غیبت صغرا پرداخته و وضعیت سیاسی زیدیه در عصر…

چکیده: با سقوط امویان و آغاز سلسله‌ی عباسیان برگ جدیدی در تاریخ اسلام رقم خورد. عباسیان‌ که با شعار «الرضا من آل محمد» به قدرت رسیده بودند با علویان و شیعیان به‌مراتب بدتر از امویان رفتار کردند و زمینه‌ی جنبش و خیزش آنان را علیه خود فراهم نمودند. این رساله به جنبش‌های علویان و شیعیان در عهد عباسیان از آغاز خلافت تا غیبت صغرا پرداخته و دیدگاه هریک از ائمه (ع) را نسبت به این جنبش‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در زمان عباسیان جنبش‌های متعدد شیعی با هدف براندازی حکومت، اجرای احکام اسلامی، بازگرداندن علویان به قدرت…

چکیده: این پژوهش ضمن معرفی فرقه‌های شیعی امامیه، زیدیه و آقاخانیه و تاریخچه پیدایی هر یک از آن‌ها به رویکردهای این مذاهب در مقوله امامت می‌پردازد و مطالبی چون: تعریف امامت، ضرورت وجود امام، نحوه تعیین امام، صفات و ویژگی‌های امام مانند عصمت، علم، افضلیت و مصادیق امام را از دیدگاه این مذاهب مطرح کرده و نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها درباره امامت را شرح می‌دهد. نویسنده در چهار فصل به این موضوعات پرداخته است. فصل اول به کلیاتی درباره مفهوم لغوی امامت و تعریف امامیه، زیدیه و آقاخانیه اختصاص دارد. در فصل دوم امامت از دیدگاه زیدیه بررسی شده…

چکیده: جنبش سربداران یکی از جنبش‌های مذهبی در قلمرو وسیع حکومت ایلخانان مغول بود که ایدئولوژی تشیع در پیدایش آن تأثیر زیادی داشت؛ بررسی نقش شیعه در مبارزه با مغولان و چگونگی تشکیل حکومت‌های شیعی سربداران از مهم‌ترین مسائل این تحقیق می‌باشد که با روش کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری شده، به انجام رسیده است. قیام سربداران نتیجه عوامل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی بود که در میان آن‌ها، جنبه مذهبی این قیام و اتکای آن بر اندیشه دینی شیعه، مهم‌ترین ویژگی و عامل آن بود. این قیام توسط شیخ خلیفه و سپس شاگردش در میان مردم گسترش…

چکیده: در این پایان‌نامه ویژگی‌های منحصربه‌فرد امام علی (ع) که موجب شده است آن حضرت (ع) به‌عنوان سرسلسله صوفیان کانون توجّه قرار بگیرد، مورد بررسی قرار گرفته است. این بررسی به شیوه کتابخانه‌ای و تا پیش از دوره صفویه محدود شده است. بدین منظور در فصل اوّل از منزلت و مقام عرفانی حضرت (ع) و اصحاب خاص او چون سلمان فارسی، کمیل بن زیاد و حسن بصری بحث شده است و در فصل دوم جایگاه آن حضرت (ع) در سلسله‌های تصوف تا پیش از صفویه مورد بررسی قرار گرفته است. رهیافت این تحقیق که در نتیجه بدان اشاره شده این…

چکیده: تشیع، مانند هر مذهب و مکتب دیگری درگذر از تنگناهای تاریخی از انشعاب‌های داخلی مصون نماند و همین امر اشکالات بسیاری را به وجود آورد. نفوذ غلات در میان صفوف شیعیان،‌ علی‌رغم طرد و لعن شدن توسط ائمه (ع‌) از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین مشکلات بوده است. جریان مفوضه (به‌عنوان یک جریان فکری غالی) که بیشترین ارتباط را با مجموعه‌ی اندیشه و عقاید شیعه امامیه داراست، موجب انحرافات بسیاری در تاریخ کلامی و اعتقادی شیعه گردیده است. این جریان با محور قرار دادن مفهوم امامت و با قائل شدن ویژگی‌ها و اوصافی فرا بشری برای ائمه همچون انتساب خلق و…

چکیده: سه فرقه اشاعره، حنابله و معتزله در دوره سلجوقی در فاصله سال‌های (429 _ 590 ق) در تعامل همگرایی و واگرایی با یکدیگر بودند. اشاعره و حنابله از گروه‌های اهل سنت بودند و در مسائل فکری و اعتقادی نسبت به دیگر گروه‌ها دارای همگرایی بیشتری بودند و این روند در دوره سلجوقی همواره تداوم یافت. با این وجود منازعات و درگیری‌های زیادی بین دو گروه در دوره سلجوقی روی داد. از سال 467 تا 512 ق تعامل خلیفه و سلطان سلجوقی در حالت واگرایی بود و قدرت خلیفه محدود به امور مذهبی شده بود و با قدرت گرفتن سلطان،…

چکیده: در این رساله سه جریان مهم؛ مکتب خلفا، زندیقان و غالیان، مورد بازشناسی قرار گرفته و آن دسته از اقدامات آنان که در زمینه تفسیر مفسران تأثیرگذار بوده، ارزیابی شده است. مکتب خلفا که پس از رحلت رسول گرامی اسلام (ص) در برابر مکتب اهل‌بیت (ع) تأسیس و به دست امویان و عباسیان (به‌طور عموم) توسعه یافت، در حقیقت ارائه کننده نسخه حکومتی حاکمان جور از اسلام و توجیه‌گر اعمال نامشروع و ظالمانه آنان بود. برخی اقدامات پیروان این مکتب، چون: تدوین و نشر حدیث، خلق تئوری عدالت جمیع صحابه، ترویج احادیث جعلی و اسرائیلی؛ از طرفی موجب به…

چکیده: کیسانیان پیروان فرقه کیسانیه که مشروعیت خود را به‌واسطه انتساب به محمد بن حنفیه می‌دانستند در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه عصر اموی شکل گرفتند. انتقام‌جویی سرسختانه موالی کوفه از قاتلان امام حسین و اشراف کوفه تحت رهبری کیسان ابو عمره باعث شد که نام کیسان در کوفه و عراق پرآوازه گردد. کم‌کم هواداران مختار که طرفدار امامت محمد بن حنفیه بودند به نام کیسانی و کیسانیه معروف شدند. این جماعت ترکیبی از موالی ایرانی و عرب بودند و شامل شیعیان سیاسی و غالی بودند که تحت عنوان سبائیه و خُشَبه نیز از آن‌ها یاد شده است. این…

چکیده: در طول تاریخ اجتهاد، نزاع‌های فراوانی در چگونگی و حد دخالت عقل در دین و کشف احکام وجود داشته است که بعد از غیبت امام دوازدهم آغاز شد؛ و باعث به وجود آمدن موضع‌گیری عقلی و نقلی در میان مسلمانان گردید و دو مکتب اصولی و اخباری شکل گرفت. نیاز روزافزون به استفاده از عقل به‌عنوان یک منبع استنباط حکم شرعی احساس می‌شد که در زمان آل‌بویه آشکار گردید. گروه اول که از آن‌ها به‌عنوان گرایش اخباری یا فقه حدیثی می‌باشند، صرفاً به نقل و جمع‌آوری روایات (اخبار) و باب بندی آن‌ها می‌پرداخت و با هرگونه تأویل و تفسیر…