پایان-نامه

چکیده: در این تحقیق پس از نقل تعاریف و اقسام هدایت و ضلالت از دیدگاه این دو عالم برجسته به مبانی آن‌ها که عبارت از: توحید افعالی، علم ازلی الهی، اراده مطلقه الهی و قدرت قاهره الهی است دست یافتم. البته این دو دانشمند اگرچه در ظاهر عناوین این مبانی اشتراک نظر دارند ولی هرکدام تفسیر و معنای خاصی را از این مبانی اراده می‌کنند. پس از دقت و بررسی دیدگاه‌های این دو دانشمند و عرضه آن‌ها به آیات قرآن، به اینجا رسیدم که هدایت به ابتدایی و پاداشی تقسیم می‌شود. هدایت ابتدایی از آن همه انسان‌هاست و هدایت پاداشی…
 چکیده: محبت یک علاقه قلبی است و باید آن را در آثار انسان، یعنی عمل انسان مشاهده نمود. کسی که مدعی حب پروردگار است، نخستین نشانه او این است که پیرو فرستاده و پیامبر خدا باشد، همان‌گونه که خدای متعال فرموده است: «قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونىِ یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکمُ‏ْ ذُنُوبَکمُ‏ْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیم؛ بگو: اگر خدا را دوست مى‏دارید، از من پیروى کنید تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد و خدا آمرزنده مهربان است.» در حقیقت اثر طبیعی محبت است که انسان را به سوی محبوب و خواسته‌های او می‌کشاند،…
 چکیده: در عالم خلقت، معرفت و عبادت در رأس مصادیق خیر هستند چراکه خداوند فلسفه خلقت جن و انس را عبادت دانسته است؛ و تردیدی نیست که عبادت خداوند نیز بدون دستیابی به معرفت صحیحی از او حاصل نخواهد شد؛ و این معرفت و عبادت نیز جز از طریق ائمه (ع) به دست نخواهد آمد، زیرا که ایشان خود را محل معرفت خدا و طریق عبادت او معرفی کرده‌اند، آنجا که در تعالیم خود مکرر فرموده‌اند: اگر ما نبودیم خداوند شناخته نمی‌شد، اگر ما نبودیم خداوند عبادت نمی‌شد؛ بنابراین هر معرفتى که از درِ خانه اهل‌بیت (ع) بیرون نیامده باشد…
 چکیده: مسئله‌ی وفای به عهد هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی تأثیرات فراوانی دارد. خداوند متعال برای رساندن بشر به سعادت و کمال از تمام آن‌ها به پرستش خود و عدم فریب از شیطان تعهد گرفته است و در جای‌جای قرآن عمل به این تعهدات را به انسان گوشزد کرده است. عهدهایی که خداوند با انسان بسته است به دو صورت عام و خاص است؛ عهدهای عام شامل همه‌ی انسان‌هاست و در همیشه‌ی تاریخ، جریان دارد ولی عهدهای خاص مربوط به گروهی از انسان‌ها و در برهه‌هایی خاص از زمان اتفاق افتاده است و به نسبت خاص…
 چکیده: مفهوم امانت یکی از مفاهیم اخلاقی مطرح شده در قرآن و روایات معصومین (ع) است که بخشی از اصول و قوانین رفتار افراد را در زندگی فردی و اجتماعی بیان می‌کند. مفسرین، مصادیق متعددی برای امانت مطرح شده در آیات قرآن بیان کرده‌اند از جمله دین الهی و اموال مردم. آیه 72 سوره احزاب، یکی از آیات مهم و مشکل قرآن است که مفسرین در تفسیر مفاهیم مطرح شده در آن نظرات گوناگونی بیان نموده‌اند. عرفا، عشق، معرفت، فیض الهی، اسرار حق، عهد الست، لطیفه انسانی و فلاسفه، عقل، خلافت انسانی، ولایت الهیه، استکمال در درجات وجود و رسیدن…
چکیده: مفهوم «ضلالت»، یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم قرآنی است؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت اغلب مفاهیم کلیدی قرآن به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در دو حوزه معناشناسی هدایت و ضلالت قابل دسته‌بندی هستند. این پژوهش در راستای کشف لایه‌های معنایی مفهوم ضلالت در قرآن و با هدف تبیین انسجام و پیوستگی معارف قرآنی تدوین شده است و با استفاده از روش‌ نوین معناشناسی به تبیین مفهوم «ضلالت» و کشف حوزه‌های معنایی مرتبط با آن پرداخته است.
چکیده: هنگامه تکبّر هر کسی آغاز سقوط و هبوط و هلاکت اوست، لذا امام علی (ع) در نهج‌البلاغه این مسأله را به‌عنوان یک آسیب جدی اخلاقی، در همه سطوح فردی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مطرح کرده و به شناسایی ابعاد آن و ارائه راه‌کارهای نظری و عملی در جهت بیرون رفت از این بزرگ‌ترین دام شیطان اشاره داشته است. از آنجا که ستون فقرات ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی در جهان‌بینی اسلامی ـ علوی «ایمان و کفر» است، با پژوهش در ساختار معنایی «کبر» در نهج‌البلاغه به‌عنوان رکن اساسی کفر و با شناخت دقیق معنا، عوامل، لوازم و آسیب‌شناسی تحقّقِ آن…
چکیده: پژوهش حاضر درصدد تبیین جایگاه معنایی واژه‌های اخلاقی «ایثار، اخلاص، استغفار، إنابه، بِرّ، رحمت، سلام و شکر» در قرآن کریم، به شیوه‌ی معناشناسی تاریخی و توصیفی است که پس از ریشه‌شناسی، معنای لغوی و اصطلاحی، مدلول حسی، معانی اساسی و نسبی، گستره‌ی مفهومی و مصداقی، وجوه معنایی، سیر تطوّر و حوزه‌ی معنایی آن‌ها در مقطع زمانی قبل و بعد از اسلام، بررسی شده و ارتباط معنایی آن‌ها با واژه‌های هم‌نشین و جانشین در قرآن مشخّص گردیده است. از این رو با توجّه به ویژگی تحقیق، از روش «توصیفی تحلیلی» استفاده شده است. معناشناسی تاریخی این واژه‌ها با استناد به…
 چکیده: معناشناسی بخشی از دانش زبان‌شناسی یا شاخه‌ای مستقل از آن است که از رهگذر آن می‌توان به تحلیل معنای واژه‌ها و جمله‌های یک متن پرداخت و جایگاه دقیق کلمه‌ها و ترکیب‌های آن را با توجه به نظام معنایی که در آن قرار دارد، به دست آورد. این نوشتار به معناشناسی واژه عفو در قرآن کریم می‌پردازد. عفو در لغت حامل معانی مختلف و حتی متضاد است. همچنین در قرآن نیز چندین معنا از سوی مفسران برای آن ارائه شده است که این معانی با توجه به واژگان هم‌نشین به دست می‌آید و سیاق به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قرینه‌ها برای…
چکیده: هر یک از موضوعات و مفاهیم اخلاقی باید در موقعیت‌های عینی زندگی، تبیین و شاخص گذاری شود. یکی از مفاهیمی که در خانواده و خصوصاً در روابط همسران کاربرد زیادی دارد که رفق است. ما در این تحقیق درصدد برآمدیم شاخص‌های رفتاری آن را در این روابط تبیین نموده تا بتوان بر اساس آن خانواده رفق مدار را مشخص کرد. طی این تحقیق، ابتدا با مفهوم‌شناسی لغوی و روایی رفق و افتراق آن با مفاهیم مشابه در فصل اول، مقدمه‌ای برای تبیین نظریه اخلاقی رفق و معیار آن در فصل دوم، فراهم گردیده و سپس با تحلیل آیات و…
 چکیده: در سیره و رفتار و سخنان امامان معصوم (ع) پرهیز از خیانت یکی از معیارهای ایمان مسلمانان به خدا و رسول (ص) می‌باشد، چرا که آسیب خیانت پیش از دیگران متوجه فرد خیانت‌کار، خواهد شد. در نتیجه می‌توان گفت اگر کسی وعده می‌دهد و قصد دارد که به آن وفا نکند یا با کسی پیمان می‌بندد، در صورتی که قصد خیانت دارد یا طبیعتاً اهمیتی به وعده‌های خود نمی‌دهد این‌گونه افراد مورد سرزنش بوده، از عظمت روحی و اخلاق نیکوی انسانی دور می‌باشند. در منابع قرآنی و تفاسیر از واژه خیانت و مشتقات و مترادفات آن هم چون: غدر،…
چکیده: موضوع این رساله مقایسه آموزه‌های اخلاقی قرآن و عهدین در حوزه‌ معاشرت اجتماعی با تأکید بر عفو و عدالت است که در جهت تبیین جایگاه واقعی تعالیم قرآنی در بهبود روابط ‌جمعی و تأثیر بیشتر آن در این خصوص نسبت به کتاب‌ مقدس به بیان دو آموزه‌ی مهم اخلاقی در این دو کتاب با دید تحلیلی و تطبیقی می‌پردازد چون کمتر اثری را در این زمینه می‌توان یافت که به صورت تطبیقی و به طرز جامع به مقایسه موضوعات اخلاق اجتماعی پرداخته باشد. از طرفی هم چون همه خواهان نیک‌بختی و سعادتمندی و برای رسیدن به این هدف راهی…