کلامی

چکیده نوشتار پیش‌ رو، به بحث اسلام و خشونت می‌پردازد. بحث اسلام و خشونت، بحث دیرینه‌ای است، امّا در پی تحوّلات یکی دو دهه أخیر در جهان، به‌ویژه جهان اسلام، رخ داده، توجّه جهانیان، خصوصاً غربی‌ها، بیشتر به این موضوع جلب شده است و بسیاری با استفاده از این وضعیّت، تعالیم اسلامی را مورد هجمه قرار می‌دهند. نوشتار حاضر، دیدگاه‌های موجود درباره اسلام و خشونت و دلایل آنها را مطرح و بررسی، و در پایان، نویسنده دیدگاه برگزیده خود را ارائه می‌کند. بر اساس این دیدگاه، اسلام نه صرفاً دین جنگ و خشونت است و نه صرفاً دین صلح و…

چکیده دنیای بشری سرای آزمایش الهی است. انسان در مراحل مختلف زندگی خواسته یا ناخواسته، آزمون‏‌های پی در پی را پشت سر می‏گذارد. خداوند بر اساس غایت آفرینش انسان و ویژگی‏‌های وجودی‌‏اش او را در صحنه‌‏های گوناگون زندگی می‏آزماید، «اِنّا خَلَقْنَا الاِنْسان مِنْ نُطْفَةٍ اگمْشاجٍ نَبْتَلیهِ». «اِنَّ ذلِکَ لاعلیها السلام‏یات وَاِنْ کُنّا لمُبْتلین». ماهیت این آزمایش‌‏ها چیست؟ و با توجه به این که خداوند آگاه بر همه چیز است، انگیزه این امتحانات چه می‏تواند باشد؟ خداوند با چه ابزارهایی آدمی را می‌‏آزماید؟ و مکانیسم موفقیت در آزمون‏‌ها چه گونه می‏باشد؟ متکلمان اسلامی گفت‌‏وگو پیرامون امتحان و ابتلای الهی را بیشتر…

چکیده: استخاره، اصطلاحی خاصّ و منطبق بر عملی متعارف در جامعۀ مذهبی است که رواج گسترد­ه­ای یافته است. این نوشته در پی آن است تا مستندات آن را در حدیث، گسترده ترین منبع در حوزۀ معارف دین، استخراج کرده، صحّت و سقم آن را بررسی و خطا در تطبیق این اصطلاح را روشن نماید. علاوه، رابطۀ استخاره و قضا و قدر الهی بحث شده است. در این زمینه، به دو گروه کلی از احادیث بر می­خوریم. گروهی که مضمون آن ها خواندن دو رکعت نماز و دعایی خاصّ در واگذار کردن کار به خدا است، علاوه بر آن که مفاهیمی…

چكيده: بخش قابل توجهی از روایات تفسیری را که از امام سجاد (ع) برجای مانده، تاویل آیات و ارائه مصادیق آنها تشکیل می دهد. این روایات نقش تعیین کننده ای در بازسازی عقاید جامعه پس از شهادت سید الشهداء (ع) دارد، در این گفتار، فزونی روایات تاویلی و تعیین مصادیق آیات، بر پایه مخاطب و فضای صدور روایات تحلیل شده است. نگارنده، نمونه هایی از موضوع های این روایات را بدین سان برمی شمارد: بازسازی بنیان تفکر ولایت مدار، ترسیم محورهای تفکر مهدوی، تعیین مصادیق آیات.

چکیده: یکی از اقسام مهم تجربه دینی، تجربه «تفسیری» است. این مقاله با روشی توصیفی – تحلیلی، این قسم از تجارب دینی را با تأمل بر نیایش‌های امام سجاد (ع)، بررسی و محورهای اساسی بینش آن امام بزرگوار درباره این قسم از تجارب را تحلیل و تبیین می‌کند. ابتدا تجربه تفسیری را تبیین مفهومی کرده، سپس ارتباط آن را با تبیین دینی باز گفته‌ایم. و آنگاه با تقسیم تبیین، به عقلانی و غیرعقلانی، عقلانیت تفسیرهای دینی را خواهیم گفت. در این مقاله تأثیر و تأثر دوجانبه تجربه تفسیری و احوال و عواطف آدمی، ارتباط تجربه تفسیری با برخی از آموزه‌های…

چکیده: پیوند و انس امام سجاد (ع) با قرآن کریم، از برجسته‌ترین جنبه‌های حیات عبادی حضرت به‌عنوان «زین‌العابدین» است. بررسی این پیوند به‌منظور الگوگیری از سیره و روایات تفسیری ایشان، به دلیل احاطه حضرت بر تفسیر و تأویل قرآن، اهمیت بسیار دارد. امام سجاد (ع) معلم تفسیر در عصر تابعان به شمار می‌رود و سیره حضرت تجلی آیات نورانی قرآن، معرفت عظمت این کتاب آسمانی و مبین اهمیت آن در زندگی انسان است. روایات تفسیری امام زین‌العابدین (ع) افزون بر دویست و نود روایت است که گاه به شرح و تبیین آیات و گاه به موضوعات دیگر، از جمله بیان…

چکیده پرسش اصلی این مقاله بررسی روش، اصول و راهبردهای مناظره با رویکردی تفسیری است. بر اساس تحلیل محتوای کیفی تفاسیر آیات شریفه قرآن، مناظره یکی از روش‌­های نفوذ، تأثیرگذاری و دعوت به دین و ارزش‌­های الهی است. اگر مخاطب عقاید و نظر‌های موافقی نداشت، روش قرآن برای نفوذ در او، «جدل احسن» است. جدل احسن که با مناظره و گفتگو در فارسی هماهنگی دارد، یکی از روش­‌هایی است که چنانچه شرایط لازم در آن، از جمله اعتماد، دوستانه بودن روابط، نرمی سخن، رعایت انصاف و غیره رعایت شود. زمینه نفوذ را در مخاطب را فراهم می­کند. در چنین شرایطی،…

چکیده: ازجمله منابع مورداستفاده در بررسی تاریخ اندیشه اسلامی، سیره معصومان (ع) به‌ویژه روایات مستند به ایشان است. حساس‌ترین دوره تاریخ در سیر تحول اندیشه سیاسی اسلام، آغاز دوران بنی‌امیه و تبدیل خلافت به سلطنت در این دوران است. در این میان امامان شیعی (ع) بنا بر وظیفه الهی در جهت حفظ و احیای اندیشه اسلامی اقدامات خاصی انجام دادند. در این نوشتار جهت‌گیری امام سجاد (ع) در حساس‌ترین دوره تاریخ اسلام، بر اساس «صحیفه سجادیه» مورد بررسی قرارگرفته است تا راهبرد ایشان در جهت حفظ خط امامت شیعی آشکار شود.

چکیده مقاله حاضر به بحث پیرامون معانى در قرآن کریم مى پردازد. در این مقاله «فتنه» به عناوین فرعى همچون «فتنه»، با توجه به آیات قرآن «فتنه» پس از تعریف لغوى کلمه آزمایش و امتحان الهى، عذاب الهى، شرک به خدا، جنون و دیوانگى، آزار و اذیت مؤمنان، ضعف و ظلم پذیرى (مسلط شدن ظالم بر مؤمن)، فساد بزرگ، گمراهى، فریب دادن (فریفتن)، معذرت خواستن و عذرخواهى، تقسیم شده است. آنگاه در هر عنوان آیات مربوط به آن با توجه به تفاسیر و تا حدودى با استفاده از روایات، مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. مهم ترین وسیله آزمایش…

چكیده گرچه از جمله وظایف مهم پیامبران الهی انذار و تبشیر بوده، اما همواره «انذار» بسیار مؤثرتر و كارآمدتر از «تبشیر» است. «ترس» در همه عرصه‏ های زندگی نسبت به «شوق» نیرویی بسیار كارآمدتر می‏باشد. در خصوص امور معنوی نیز چنین است؛ «ترس» از عقوبت و جهنم بسیار تأثیرگذارتر است از شوق به پاداش‏ های بهشتی. برخلاف برخی یافته‏ های علم روان‏شناسی و توصیه‏ های بعضی متخصصان علوم تربیتی غربی، كه به طور مطلق ترس را نكوهش كرده، آن را گناهی بزرگ می‏دانند، در آموزه‏ های قرآنی ترس نقشی سازنده در زندگی انسان ایفا می‏كند. در آیات بسیاری بر انگیزه…

نشاط و سرور بخشی از سرشت انسان است. بدین جهت قوانین روح بخش اسلام به پیروان خود نشاط و شادمانی می‏بخشد. پیامبر خاتم نیز همیشه شادمان بود و بر این امر تأكید می‏ورزید. افزون بر این، بعضی از روایات نشان می‏دهد معصومان (علیهم‏ا السلام) در كجا و در پی چه مسایلی شاد می‏شدند و برای شاد و بودن چه برنامه‏‌هایی ارائه می‏كردند. پیامبر اكرم (صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله) با یارانش مزاح می‏كرد، اجازه می‏داد یاران با وی مزاح كنند و گاه به شوخی یاران با یكدیگر، گوش می‏سپرد و تبسم می‏فرمود. او هرگز شادی‌های یارانش را برهم نمی ‏زد مگر وقتی…

چکیده: در این اثر، به‌طور خلاصه چهار نظریه تحلیلی (تعبد، انقلاب، دفاع، اصلاح) درباره قیام عاشورا ارائه می‌شود و از پرداختن به جزییات واقع پرهیز می‌شود. در تحلیل كلیت حركت آن امام، موضوعاتی چون امكان پیدایی، زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و به‌طور عام، عقلانیت پنهان در واقعه كربلا مورد بررسی قرار می‌گیرد. اهمیت بحث حاضر در این است كه از یک جهت با توجه به گستردگی‌ای كه در مباحث كلامی و اعتقادی حال حاضر پدید آمده، به واقعه عاشورا نیز از جنبه استدلالی توجه نموده است و از سوی دیگر، از میان انگیزه‌های مختلفی كه در آثار پیشروان و متأخرین…