کلامی

چکیده: از امام صادق (ع) میراث روایی ارزشمندی برای مسلمانان به‌ویژه شیعیان باقی مانده است که بخشی از آن، مناظره‌های آن حضرت با پیروان فرق و مذاهب و مکاتب دیگر می‌باشد که در متون روایی شیعه ثبت گردیده است. این رساله به بررسی مناظرات امام صادق (ع) با مخالفان، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، پرداخته و سعی نموده است تا مناظرات مورد نظر را استقرا کرده و علاوه بر تبیین اعتبار سندی آن‌ها، میزان استفاده علمای شیعه از این مناظرات را در استدلال‌های علمی خود، در حد امکان پی گیری نماید. متون موجود از این مناظرات، در سه مقطع تاریخی…
چکیده: از مهم‌ترین سؤالاتی که در مواجهه با حجم گسترده روایات تفسیری به ذهن می‌رسد، آن است که مکتب اهل‌بیت (ع) در تفسیر قرآن و روش تفسیری آنان چگونه بوده و دارای چه ویژگی‌هایی است. در ابتدا باید گفت که قرآن به علل متعددی نیازمند تفسیر است و در این میان، لزوم بهره‌گیری از اهل‌بیت (ع) در تفسیر به دلایل بسیاری مانند علوم گسترده ‌ایشان و آگاهی همه‌جانبه آن‌ها نسبت به قرآن، کاملاً ضروری است. اهل‌بیت (ع) راسخان در علم هستند و قرآن نزد ایشان از جایگاه والایی برخوردار است، زیرا آنان قرآن را معیار فهم حقیقی دین می‌دانند. درباره…
چکیده: پیامبر اسلام (ص) در طول زندگی خود با پانزده زن ازدواج نمود که در هنگام رحلت آن حضرت، نه تن از زنان ایشان زنده بودند. برحسب آیات قرآن، پیامبر اسلام (ص) از این امکان برخوردار بود که با زنانی که مهریه‌شان پرداخته شده، کنیزانی که از طریق انفال و غنائم به دست آن جناب رسیده، با دختران اقوام خود و نیز با زنانی که خود را به پیامبر هبه می‌کنند، ازدواج نماید. دشمنان اسلام بر ازدواج‌های متعدد پیامبر اسلام (ص) خرده گرفته‌اند، درحالی‌که آن حضرت بر اساس مصالح و حکمتی که در نظر داشت، ازدواج می‌کرد. برخی از مصالحی…
چکیده: مرجعیت علمی اهل‌بیت (ع) می‌تواند یکی از مهم‌ترین محورهای اتحاد تمامی فرق مسلمانان باشد، زیرا همه آن‌ها در این جهت، مشترکات زیادی دارند. در این پژوهش، مرجعیت علمی اهل‌بیت (ع) از دیدگاه شیخ مفید و قاضی عبدالجبار معتزلی و فخر رازی و ابن تیمیه مورد بررسی قرار گرفته است. آنچه هدف اصلی این پژوهش است؛ رسیدن به نقاط مشترکی درباره مرجعیت علمی اهل‌بیت (ع) در عصر خویش می‌باشد. برای دست‌یابی به این قصد لازم است ابتدا مشخص شود که اهل‌بیت رسول خدا (ص) از دیدگاه آنان چه کسانی هستند و چه جایگاهی در امت اسلامی دارند. در این راستا…
چکیده: شئون و صفات امام معصوم (ع) به‌عنوان یکی از مسائل اصلی در کلام شیعه مورد توجه علمای شیعه بوده است. هرچند ائمه (ع) جملگی یک نورند ولی در این میان امام هشتم (ع) به‌عنوان شخصی که بیشترین روایات در این باب از ایشان روایت شده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. این بحث از آنجا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بنا بر تعالیم اسلامی مورد تأکید فراوان قرار گرفته است. در این زمینه آیات و روایات بسیاری وارد شده است، از طرفی شبهاتی در مورد شئون و صفات امام مطرح است بنابراین برای رفع شبهه باید در مورد این مسأله…
چکیده: رساله پیشرو تحت عنوان «فلسفه تاریخ اسماعیلیه (با تأکید بر دعوت قدیم)» به هدف بررسی نگرش فلسفی _ تاریخی اسماعیلیان سؤال خویش را این‌گونه مطرح کرده که «فلسفه نظری تاریخ اسماعیلیه بر چه مبنا و اصولی استوار است؟» فرضیه مورد آزمون در این رساله این است که: فلسفه تاریخ اسماعیلیه بر مبنای فلسفی آن‌ها استوار است و اسماعیلیان در اصول فلسفی _ تاریخی _ علم و معرفت (شریعت) را مهم‌ترین عامل تحول تاریخ می‌دانند و در نهایت آنچه از این رساله به دست می‌آید این است که تاریخ اسماعیلیه سرگذشت ادیان و ظهور انبیای سبعه و شریعتشان در طول…
چکیده: معرفت به امور زیربنایی اعتقادات اسلامی از مهم‌ترین وظایف یک متدین به دین اسلام می‌باشد که باید با استدلال به آن‌ها پرداخته و مورد پذیرش او گردد یکی از آن مسائل، بحث مهم امامت و نبوت می‌باشد که به‌عنوان هادیان مردم به سمت حق‌تعالی نقش می‌آفرینند و لحاظ عصمت این هادیان به‌عنوان اصل جدایی‌ناپذیر در وظیفه هدایت آنان ایفای نقش می‌کند لذا باید با توجه به مبانی عصمت، خواه آن مبانی برگرفته از عقل باشد و یا نقل _ معصومیت آنان را نتیجه گرفت؛ برای پرداختن آن لازم دانستم که در ابتدا به واژه‌شناسی پرداخته و گفتیم عصمت در…
چکیده: کتاب سلیم بن قیس هلالی در منابع حدیثی به‌عنوان یکی از اصول معرفی‌ شده است. بیشتر محدثان و رجالیان به این کتاب اعتماد و از آن حدیث نقل کرده‌اند. کتب رجالی نیز از متقدمان تا معاصران نام سلیم بن قیس را در کتابشان ذکر و شرح‌حالی از او ارائه کرده‌اند. نظر مشهور این است که سلیم بن قیس هلالی از اصحاب امیرالمؤمنین (ع) بوده است. این مقاله با توجه به نطریات متفاوتی که درباره سلیم و کتاب او موجود است به بررسی حضور وی در کتاب‌های رجالی پرداخته است تا با کمک روایات منابع حدیثی و اعتماد یا عدم…
سلیمان بن صرد خزاعی از بزرگان و رهبران شیعه عراق و از اصحاب و یاران نزدیک امامان نخستین شیعه است که در بیشتر حوادث سیاسی، به ویژه جنگ‌های دوران امام علی و امام حسن (علیهما السلام) در کنار امامان حضور داشته و سابقه درخشانی از خود به جای گذاشته است. وی با اینکه طلایه‌دار نهضت دعوت از امام حسین (علیها السلام) برای آمدن به عراق است، اما خود در حادثه عاشورا غایب بوده است. درباره علت غیبت او در حادثه عاشورا همواره دیدگاه‌ها و احتمال‌هایی مطرح بوده است که در این نوشتار به نقد و بررسی آنها پرداخته می‌شود. نگاه…
چکیده: از جمله نظریه‌های موهوم در باب پیدایش تشیع، نظریه پیدایش تشیع در نتیجه تلاش‌های عبدالله بن سبأ است. چندین قرن است که مخالفان تشیع این نظریه را مطرح می‌کنند. در این میان ناصر القفاری، یکی از علمای معاصر وهابیت، همین ادعا را با استناد به متون و منابع شیعه به‌گونه‌ای متمایز و متفاوت از دیگران بیان کرده است. در این مقاله به شبهه قفاری پاسخ داده شده است. این شبهه با سه دلیل رد شده است: 1. وجود دلایل معتبر بر پیدایش شیعه به همت پیامبر اسلام؛ 2. بررسی نقلی که شیعه را منتسب به عبدالله بن سبأ کرده…
چکیده: نویسنده در این نوشتار به معرفى ابن عباس و جایگاه وى در تفسیر می‌پردازد. در این راستا نخست بیوگرافى ابن عباس را مطرح می‌کند آنگاه احادیث نقل‌شده در مورد وى را می‌آورد. سپس از دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان راجع به ابن عباس سخن می‌گوید، در پایان آثار تفسیرى ابن عباس و روش تفسیرى وی را به بحث می‌گیرد.
چکیده: پیشینۀ مفردات پژوهی قرآن کریم به سال‌ها و دهه‌های آغازین صدر اسلام باز می‌گردد. در میان صحابۀ رسول خدا (ص) پس از امام علی (ع)، عبدالله بن عباس را باید مشهورترین و برجسته‌ترین مفسّر قرآن برشمرد. با وجود شواهد و قرائن روشن و استوار در تبیین جایگاه و نقش ارزندۀ ابن عباس در تفسیر مفردات قرآن و اتکای او به منابع اصیل عربی از جمله اشعار و ضرب‌المثل‌ها، برخی همچون ایگناس گولدزیهر با طرح برخی توهّمات، اصالت میراث تفسیری ابن عباس در شرح واژگان قرآن را زیر سؤال برده و بیشتر آن را نتیجۀ پرسش‌های او از شخصی به…