کلامی

چکیده: در قرآن کریم واژه اصلاح در معانی مختلفی از قبیل نیکویی، آشتی دادن، رفع نقص، شایستگی، سامان‌بخشی و بهبود‌بخشی در تمام امور جاری جامعه به کار رفته است. روشن است که برای اصلاح نابرابری‌های اجتماعی و سیاسی و برچیده شدن ظلم و ستم از جامعه، وجود مصلحان، امری ضروری‌ خواهد بود. اگرچه اصلاحات در جامعه بشری شامل ابعاد گوناگون ‌دینی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است، اما قرآن در ابتدا، اصلاح نفس را مورد توجه قرار داده و سپس به اصلاح جامعه در سایر حوزه‌ها پرداخته است. اصلاح خداباوری و انگاره معاد، اصلاح نگرش عمومی به حکومت بر اساس آگاهی…
چکیده: این پژوهش ضمن معرفی فرقه‌های شیعی امامیه، زیدیه و آقاخانیه و تاریخچه پیدایی هر یک از آن‌ها به رویکردهای این مذاهب در مقوله امامت می‌پردازد و مطالبی چون: تعریف امامت، ضرورت وجود امام، نحوه تعیین امام، صفات و ویژگی‌های امام مانند عصمت، علم، افضلیت و مصادیق امام را از دیدگاه این مذاهب مطرح کرده و نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها درباره امامت را شرح می‌دهد. نویسنده در چهار فصل به این موضوعات پرداخته است. فصل اول به کلیاتی درباره مفهوم لغوی امامت و تعریف امامیه، زیدیه و آقاخانیه اختصاص دارد. در فصل دوم امامت از دیدگاه زیدیه بررسی شده…
چکیده: در این پژوهش دیدگاه‌های تفسیری مفسّران شیعه و اهل سنت درباره آیات مربوط به ولایت امام علی (ع) و فضایل و ویژگی‌های ممتاز ایشان برای احراز مَسند خلافت و امامت، منعکس و احادیث نبوی مشهور در شأن آن حضرت نیز وارسی گردیده است. این نوشتار در چهار فصل و یک خاتمه سامان یافته است. نویسنده در مقدمه به بررسی ضرورت مسأله ولایت و اهمیت آن در جامعه اسلامی پرداخته و مفهوم ولایت در لغت و قرآن کریم و استعمال گوناگون این واژه در کتاب خدا و اقسام آن را ذکر می‌کند. در فصل اول وی به تبیین آیه ولایت…
چکیده: پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی، دیدگاه‌های امام از منظری کلامی در اندیشه‌های اعتقادی امامیه و اسماعیلیه را شرح می‌دهد. نویسنده در هشت فصل وجوه اشتراک و افتراق شیعه امامیه و شیعه اسماعیلیه را در صفات، وظایف و اختیارهای امام بر رسیده است. وی در فصل اول کلیات مفهوم امامیه، شیعه، اسماعیلیه و تاریخ پیدایی و تطورات آن‌ها را مطرح کرده و گسترش و انشعاب‌های پدید آمده در فرقه اسماعیلیه را مطالعه تاریخی می‌کند. نگارنده در فصل دوم مفهوم امامت از دیدگاه امامیه و اسماعیلیه را با یکدیگر مقایسه کرده و وجوه تشابه و تمایز مفهوم امامت از منظر آنان…
چکیده: در قرآن کریم اگرچه به انواع مختلفی از توحید اشاره شده، اما بر توحید ذات، خالقیت، ربوبیت و عبادت تأکید بیشتری صورت گرفته است. بررسی روایات نیز ما را به دلایل عقلی فراوانی که بر انواع توحید اقامه شده، رهنمون می‌گردد. از میان این موارد، پژوهش حاضر مسأله توحید ذاتی را مورد بررسی قرار می‌دهد. راه‌های خداشناسی در قرآن و روایات شامل فطرت، استدلال عقلی و شهود قلبی می‌باشد. دلایل عقلی برای اثبات توحید از منظر اهل‌بیت (ع) را در شش دلیل می‌توان خلاصه کرد؛ دلیل اول، برهان صدیقین است که درواقع شناخت خدا به‌وسیله خدا است و هدف…
چکیده: در این پژوهش، شخصیت تفسیری ابن عباس با روش تحلیلی و توصیفی مورد بررسی قرار گرفته است. عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب، در کودکی ملازم پیامبر اسلام (ص) بود و با وجود سن کم، نام او در میان صحابه آن حضرت ثبت شده است. شخصیت علمی ابن عباس از زمان خلیفه دوم مورد توجه بود، اما جنبه‌های گوناگون شخصیت وی، از زمان حکومت امیرالمؤمنین (ع) علی آشکار گردید. ابن عباس به خاطر گستردگی و فزونی دانش به لقب «بحر» معروف شده بود و نظرات تفسیری او مورد تأیید امام علی بود. او علاوه بر تفسیر، در حدیث، فقه، تاریخ،…
چکیده: پژوهش حاضر در پاسخ به مسأله عدالت تمام صحابه پیامبر اسلام (ص)، با روش توصیفی _ تحلیلی، اوصاف و ویژگی‌های مذکور درباره صحابه را بررسی کرده و این فرضیه را پی گیری می‌کند که بر اساس دیدگاه قرآن، صحابه همگی عادل نیستند. اهل سنت با معیارهای متفاوت، تعاریف گوناگونی را از صحابه ارائه داده‌اند. برخی از این علما ملازمت کوتاه‌مدت با پیامبر و حتی یک ساعت را در صدق معنای صحابی کافی دانسته‌اند؛ اما از نظر شیعه، صحابی به کسانی اطلاق می‌شود که پیامبر اسلام (ص) را ملاقات نموده، به او ایمان آورده و باایمان از دنیا رفته باشند….
چکیده: عدل، به معنای قرار دادن هر چیزی در جایگاه شایسته خود می‌باشد. در سخنان امام علی (ع) با اشاره به موارد بسیاری از موجودات جهان، مسأله نظم و هدف‌مندی عالم تکوین، به‌روشنی تبیین گردیده و این مسأله لازمه عدالت الهی در تکوین و نظام آفرینش دانسته شده است. از نظر آن حضرت، خداوند بنابر مصالح افراد و مدیریت جهان، روزی افراد را به‌صورتی کاملاً عادلانه، متفاوت قرار داده است. البته آن حضرت معتقد است که عوامل اختیاری و اعمال انسان‌ها نیز در کم و زیاد شدن روزی نقش دارد. در مورد عدالت در تشریع نیز آن حضرت معتقد است…
چکیده: در روایتی که با الفاظ و عبارات مختلف از پیامبر اسلام (ص) نقل گردیده، آن حضرت فرموده است که امت ایشان به چندین فرقه تقسیم می‌شود، اما تنها یکی از این فرقه‌ها فرقه ناجیه و رستگار است. در طول تاریخ اسلام، فرق و مذاهب گوناگون اسلامی تلاش کرده‌اند تا مذهب خود را همان مذهبی معرفی نمایند که رسول خدا (ص) به حقانیت و ناجیه بودن آن بشارت داده است. علمای فریقین این حدیث را در کتب معتبر خود نقل کرده‌اند و کسی نمی‌تواند اصل وجود حدیث را انکار نماید. برخی از اهل سنت برای آن‌که خود را فرقه ناجیه…
چکیده: افتراق امت اسلامی پس از پیامبر (ص)، شناخت فرقه ناجیه و انطباق آن بر یکی از فرقه‌های اسلامی موجود، از مسائل مهم کلامی در میان مذاهب اسلامی بوده و همواره محل تضارب آرای اندیشمندان مسلمان بوده است. عامل و انگیزه اساسی این بحث، حدیثی منسوب به رسول خدا (ص) می‌باشد که پس از خود، افتراق امت اسلامی به هفتادوسه فرقه را پیش‌بینی نموده و از میان آن‌ها تنها یک فرقه را اهل نجات و رستگاری معرفی کرده است. از آنجایی‌که نیک‌نامی و رستگاری، جزء آرزوهای هر مسلمان به شمار می‌رود، طبیعتاً شناخت فرقه ناجیه از اهمیت بسیاری برخوردار بوده…
چکیده: عقل به‌عنوان پیامبر درونی و انبیای الهی به‌عنوان پیامبران بیرونی با تقویت یکدیگر، مسیر کمال را که همان معرفت خدا و قرب به او می‌باشد، به انسان نشان می‌دهند. در این راستا، امیرالمؤمنین علی (ع) دین‌داری را ارزشی غبطه‌آور، محور وحدت، معنابخش و هدایت‌گر زندگی می‌داند. آن حضرت همچنین طرق دین الهی را معتدل دانسته،‌ و هدف، مقصد و مبدأ آن را واحد می‌شمارد. از این منظر، سوءظن به خدا و همه رذایل اخلاقی آفت دیانت به شمار می‌روند. امام علی (ع) هدف از بعثت انبیای الهی را بیداری عقول انسان‌ها و آشنا کردن آن‌ها با حسن و قبح…
چکیده: این نوشتار به تجزیه و تحلیل فلسفی و کلامی احتجاج ها و مناظرات مختلف پیامبر اسلام (ص) با گروه‌های مختلف، مانند مشرکان، یهودیان، مسیحیان و منافقان می‌پردازد و روش رسول اکرم در مواجهه فکری با این گروه‌ها و قواعد فلسفی و کلامی بر این مناظرات و احتجاجات را شرح می‌دهد. نویسنده در چهار فصل به واکاوی محتوای مناظرات پیامبر خدا (ص) که عمدتاً در محورهایی مانند توحید و ولایت، امامت و نبوت بوده، پرداخته و سیره آن حضرت در این زمینه را بررسی کرده است. وی در فصل اول به مفهوم شناسی واژه‌های مناظره، جدل، احتجاج و اقسام آن‌ها…