کلامی

چکیده: ابان ابن تغلب از اصحاب جلیل‌القدر امام باقر و امام صادق (علیهم‌ السلام) است که منابع فرقین او را به نیکویی ستوده‌اند. برآیند داده‌های تاریخی نشان می‌دهد که وی بیش از همه به فقه اهتمام داشته است. با این‌ همه، نوشتار حاضر تلاش نموده با رویکردی تحلیلی نشان دهد که وی علاوه بر تفقه، در دانش کلام نیز تخصص داشته و به‌ خوبی آن را به کار می‌بسته است؛ این مهم با بررسی اتکای او به منبع وحیانی در تبیین دقیق مبانی فکری شیعه و دفاع از آموزه‌های آن، توانمندی در پاسخ‌گویی به پرسش‌های شیعه و غیر آن، مواجهه…

علم کلام به عنوان دفاع از عقاید اسلامی پی ریزی شد واصول و ریشه‏‌های این دانش از قرآن مجید و سخنان امیر مؤمنان (علیه السّلام) برگرفته شده است. از این جهت، چیزی نگذشت که در مکتب پیشوایان شیعه متکلمان بلند پایه تربیت یافتند و محافل عقاید را با اندیشه های نورانی خود روشن ساختند. تاریخ متکلّمان شیعه خود نیاز به نگارش کتاب بزرگی دارد که به ترتیب قرون و یا به ترتیب الفبایی زندگانی و آثار آنان را به رشته تحریر در آورد. اینک در این شماره، و شماره های آینده به زندگانی متکلّمان شیعه خواهیم پرداخت و در هر…

چکیده: واکاوی عقاید غلات در عصر ائمه اطهار (علیه السلام) و نوع مقابله امامان (ع) با آنها از اهمیت خاصی برخوردار است. آشنایی با نوع برخورد ائمه (ع) با غالیان، الگوی مناسبی برای مقابله با آنها ارائه می‌كند. ابوالخطاب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین غلات دوران ائمه (ع)، علاوه بر بیان عقاید افراطی، تأثیر بسیاری بر جریان غلو در زمان خود و غالیان پس از خود داشت. سؤالی که مطرح است اینكه ابوالخطاب چه عقاید غالیانه‌ای را مطرح کرد؟ و چه تأثیری در جریان غلو پس از خود داشت؟ و امامان (ع) با این شخصیت غالی و پیروانش چگونه برخورد کرده‌اند؟…

چکیده: ابوجعفر، محمدبن علی‌بن النعمان مومن الطاق، از شاگردان برجسته امام صادق (ع) است كه همزمان با متكلمانی چون هشام‌ بن حكم و هشام بن سالم به فعالیت كلامی اشتغال داشته است. او ساكن كوفه بوده و در فضای ارتباطی این شهر، به‌ویژه در مقابل جریان‌های رقیب چون اهل حدیث عراق و معتزله و یا زیدیه و خوارج، مناظرات زیبایی را به یادگار گذاشته است. وی در مناظرات خویش هم از روش احتجاج نقلی بهره گرفته است و هم از روش احتجاج عقلی. همسویی ظاهری با خصم، طرح سؤال و پرسش از رقیب، پرسش‌گری به‌جای پاسخ‌گویی، اقرار گرفتن از خصم،…

چکیده: کشی در رجال خود ضمن ذکر اصحاب امام ششم تا امام هشتم (ع) تعبیری درباره سه گروه از یاران این امامان دارد که متأخران با توجه به آن، کسانی را به‌عنوان اصحاب اجماع نام بردار ساخته‌اند. نام محمد بن ابی عمیر در گروه سوم آمده است. او از یاران برجسته و خوش‌نام امام کاظم، امام رضا و امام جواد و راوی و مصنف بخش مهمی از روایات امامیه است که نامش علاوه بر اصحاب اجماع در میان مشایخ ثقات نیز به چشم می‌خورد. دانشوران برجسته امامیه از آغاز پیدایش قواعد علم رجال تاکنون، مواضع فکری و پیرو آن سیره‌های…

چکیده: گفتمان تفویض به معنای غلو و جریان مفوضه از موضوعاتی‌اند که در بررسی تاریخ اندیشه امامیه تاکنون بدان‌ها کمتر توجه شده است. پژوهش‌های معدودی نیز که به این بحث پرداخته‌اند غالباً در چارچوبی کلامی بوده است و از بررسی تفویض و مسائل مربوط به آن در بستر تاریخی‌اش غفلت شده است. این مقاله تاریخ شکل‌گیری و تطور گفتمان تفویض در سده دوم هجری را دنبال می‌کند. پی گیری این موضوع از نقطه آغاز آن، یعنی سده دوم هجری، نشان می‌دهد که گفتمان تفویض در دوره صادقین (ع) غالباً در برابر جبر به کار می‌رفته است. «تفویض» هنوز معنای معهود…