کلامی

چکیده: محمد بن سنان از معروف‌ترین راویان حدیث و بسان هشام بن حكم و مفضل بن عمر، از اصحاب معارف ائمه اطهار (ع) است. از ایشان نزدیك به هزار روایت در كتب اربعه نقل‌ شده است، با این‌حال، وثاقت وی بحث‌برانگیز بوده و رویكرد اندیشوران رجالی درباره او همخوان نیست؛ برخی از آنان وی را توثیق و عده‌ای او را تضعیف کرده‌اند. نوشتار حاضر در پی آن است كه با واكاوی پرونده رجالی محمد بن سنان، به داوری پرداخته و وثاقت وی را اثبات كند. ابتدا دورنمای جامعی از زندگی و آثار وی ارائه و سپس با طرح و تبیین…

چکیده: یکی از مباحث مطرح در علم رجال، مسئلۀ «تمییز مشترکات» است که بر اساس آن، میان دو یا چند شخصیّت رجالی خلط صورت گرفته و آن‌ها را یک شخص پنداشته‌اند. از مصادیق این مسئله، فضل بن شاذان نیشابوری امامی است که بسیاری از بزرگان میان او و فضل بن شاذان رازی عامّی تمییز قائل نشده‌اند. این پژوهش بر آن است که پس از معرفی اجمالی فضل نیشابوری و شناساندن مقام والا و جایگاه علمی او، مسئله تمییز مشترکات را در مورد وی بررسی کرده و با ریشه‌‌یابی علّت اصلی اشتباه و خلط بین این دو نفر، به لغزش محقّقانی…

چکیده: نگاشته‌های شیخ صدوق (م ۳۸۱ ق)، به‌ویژه من لایحضره الفقیه، علل الشرایع و عیون الاخبار الرّضا (ع) به فزونی حاوی نقل فضل بن شاذان نیشابوری (م ۲۶۰ ق) از امام رضا (ع) (م ۲۰۳ ق) است. از سده‌های گذشته تاکنون، پژوهشیان علوم اسلامی، به‌ویژه فقیهان با دل‌مشغولی وافر و اقبال گسترده، به آن اخبار استدلال جسته و در بسیاری از ابواب فقهی، دستمایه اجتهاد خویش قرار داده‌اند. در سیصد و پنجاه حدیث وسائل الشیعة، از منابع بنیادین استنباط و اجتهاد، نقل ابن شاذان از آن حضرت به قلم آمده است. حدیث پژوه معاصر محمّد باقر بهبودی با استناد به…

چکیده: در تألیفات شیخ صدوق (م 381 ق) به‌ویژه من لایحضره الفقیه، علل الشرایع و عیون اخبارالرضا (ع) به نقل‌های متعدد «فضل بن شاذان نیشابوری» (م 260 ق) از امام رضا (ع) برمی‌خوریم. در سده‌های گذشته، همه پژوهشگران علوم اسلامی به‌ویژه فقیهان، با اقبال گسترده و دل‌مشغولی وافر، به آن اخبار استدلال و در بسیاری مسائل فقهی دستمایه خویش قرار داده‌اند. حدود 35 موضع از موسوعه وسائل الشیعه که از منابع پایه‌ای استنباط است، نقل «ابن شاذان» از آن حضرت گزارش شده است. حدیث پژوه معاصر «محمدباقر بهبودی» با استناد به رجال کشی و طوسی، «فضل» را متولد پس از…

چکیده: بررسی آثار کلامی متکلمان امامیه، نشان می‌دهد که آن‌ها رویکردهای روشی مختلفی جهت اثبات عقاید، به کار گرفتند. این متکلمان گاه با اتکا به اصالت نص، از اخبار، نصوص و روش‌های نقلی جهت اثبات عقاید بهره گرفتند، گاه با رویكردی عقل‌گرایانه به اثبات دیدگاه‌های كلامی خویش پرداخته و از روش‌های استدلالی مبتنی بر مقدمات عقلی جهت تبیین اندیشه‌های دینی استفاده كردند. در این مقاله، ضمن واکاوی دیدگاه‌های کلامی و رویکرد روشی ابن قبه رازی، به این سؤال پاسخ می‌دهیم: ابن قبه با چه رویکردی، به اثبات عقاید کلامی امامیه پرداخته و روش وی با متکلمان پیشین چه تفاوتی داشته…

چکیده: برخی مدعی هستند شیعیان سده‌های نخستین، رویكردی بشری به امامت داشته‌اند. یكی از عالمانی كه با استناد به برخی عبارات متشابه، به‌عنوان نماینده‌ی قرائت بشری از امامت معرفی‌شده، ابن قبه رازی است؛ اما با بررسی آرای وی درباره‌ی ویژگی‌های امامان (ع) معلوم می‌شود ابن قبه امامان را دارای ویژگی‌های زیر می‌دانسته است: 1. وجوب طاعت، 2. حجیت، 3. منصوص و منصوب بودن از جانب خداوند، 4. علم الهدی، 5. قدرت الهی (معجزه)، 6. عصمت؛ بنابراین هرگز نمی‌توان او را گواهی بر وجود عالمان با قرائت بشری از امامت، معرفی كرد.

چکیده: عبادت، نهایت خشوع و اظهار ذلت در پیشگاه خداوند است. عبادت در قرآن کریم از جایگاه بالایی برخوردار است و به‌عنوان هدف خلقت بیان شده است. مطالعه‌ی آثار زندگی بشر نشان داده هر زمان که بشر وجود داشته، پرستش هم بوده است. هر چند ممکن است، در این مورد خطای در مصداق، پیش آید، پرستش، جزئی از وجود و کشش فطری انسان است. آفرینش هستی و بعثت همه پیامبران برای عبادت و اجرای درست آن بوده است؛ و در عین وجود آن در همه ادیان الهی، بوده و در اسلام به بهترین شکل آن تجلی نموده است. عبادت (نماز)…

چکیده: نهج‌البلاغه که بیانگر زندگی برترین مردمان و پاک‌ترین آنان می‌باشد، چراغی فروزان است که مسیر را برای ساختن آینده روشن می‌سازد؛ تا انسان‌ها در مسیر استوار آن حرکت کنند و خودشان را از گمراهی نابودکننده نجات دهند. اگر اندکی درباره سخنان امام تأمل کنیم، تلاش امام را در هدایت مخاطبین به راه حق و دور کردن آن‌ها از گمراهی را درمی‌یابیم. قصد او گسترش مفاهیم انسانی و اسلامی است و در این زمینه مفاهیم قرآنی و تصاویر متنوع را به کار برده تا به وسیله آن‌ها مسائل مختلفی را برای مخاطبینش بیان نماید. امام موضوع هدایت و ضلالت را…