کلامی

چکیده: ذکر در اصطلاح معارف اسلامی به معنای یادآوری خداوند به قلب و زبان است. «یاد خدا» سرچشمه قدرت روحی و معنوی انسان است و قرآن کریم، در مواضع متعدد، مسلمانان را به این امر مهم فراخوانده است تا از آثار و برکات آن برخوردار گردند و نیز از آفات «فراموشی خدا» و نسیان و غفلت از ذکر الهی، آنان را سخت پرهیز داده است تا از زیان‌ها و دشواری‌های گوناگون در امور دنیوی و اخروی به دور مانند. «ذکر» یکی از مفاهیم بزرگ و اساسی در فرهنگ اسلامی است، در عین حال تاکنون چنانکه باید و شاید شناخته نشده…
چکیده: در فصل اول زهد را بررسی نموده‌ایم از نگاه لغت و از نگاه معصومین از آن جمله امام علی که می‌فرماید: زهد همان چیزی است که خداوند آن را بیان داشته است که می‌فرماید: «لکیلا تأسوا علی ما فاتکم ولاتفرحوا بماآتاکم» زهد یعنی اینکه بر گذشته تأسف نخورد. به آنچه از دست داده ناراحت نشود و به آنچه از اموال دنیا به دست آورد خوشحال و دل‌بسته نشود؛ و کسی که این دو خصلت در وجودش باشد آن را می‌توان زاهد نامید و یا امام علی می‌فرماید: زهد یعنی اینکه انسان آرزوهایش را کوتاه کند و شکرگذار نعمت‌های الهی…
چکیده: یکی از مباحث مهم فقه اللغه که در طول تاریخ اندیشمندان و پژوهشگران را به خود مشغول کرده است فروق اللغه می‌باشد. علما در ذیل این مفهوم درصدد یافتن معانی دقیق و ظریف میان کلماتی هستند که تا حدودی از نظر معنایی به هم نزدیک‌اند و این تقارب باعث شده بسیاری از سخنوران آن‌ها را مترادف همدیگر تلقی کنند و از تفاوت‌های ظریف میان آن‌ها غافل شوند؛ اما قرآن کریم که معجزه جاوید الهی می‌باشد، به این موضوع توجه کرده و مخاطبان خود را به فهم تفاوت موجود بین واژه‌ها تشویق نموده است و از آن‌ها خواسته است که…
چکیده: در عرصه‌ی دین‌پژوهی بعد از قرآن کریم و روایات حضرات معصومین (ع) موضوعات زیادی وجود دارد که هنوز قابل تحقیق و بررسی است و چه‌بسا موضوعاتی وجود دارد که گرچه در طول زمان شرح و بسط زیادی به آن افزوده شده است ولی نگاه تحقیقی در آن کم‌تر به چشم می‌خورد. کار و اثری که می‌تواند از نظر نگارنده قابل قبول باشد باید دو ویژگی داشته باشد: 1- تحقیقی و علمی باشد 2- در عین اینکه تحقیقی است به زبان ساده و روان تدوین گردیده باشد. موضوعاتی که به‌عنوان موضوعات ضروری و جزء پژوهش‌های دینی در حال حاضر به…
چکیده: هدف اصلی بعثت انبیاء و ارسال رسل توجه دادن انسان به توحید است و اما یکی از بهترین راه‌های صحیح توجه کردن و توجه دادن به توحید، دعا است؛ و هدف از دعا کردن نیز توجه به این امر مهم است و دعا‌کننده‌ای که به توحید بی‌توجه باشد دعایش دعا نیست و مورد قبول واقع نخواهد شد. پس شرط دعای حقیقی معرفت به مدعو است که دارای همه صفات کمالیه است و هرچه هست از اوست «لاموثر فی الوجود الا الله». خدا دعای کسی را پاسخ می‌دهد که داعی از همه به‌جز خدا مأیوس شده باشد و رجاء و…
چکیده: در نظام اخلاقی نهج‌البلاغه، بحث از خودشناسی و خودسازی از جایگاه قابل تأملی برخوردار است. به‌گونه‌ای که با شناخت و به‌کارگیری آن‌ها می‌توان در زندگی و اخلاق فردی موفق بود و این موفقیت را به جامعه نیز منتقل نمود. در این تحقیق با نگاهی کلی به نهج‌البلاغه و سایر کتب دینی و روایی، مسائلی که بر خودشناسی اثرگذار بوده و عامل رشد اخلاق شخصی و اجتماعی می‌باشد، استخراج شده است. بدین منظور که انسان در کنار خودشناسی به خداشناسی که از ثمرات شناخت خود است دست یابد و سپس به خودسازی اساسی و صحیح بپردازد. در خودشناسی به مسائل…
چکیده: آنچه در این مختصر آمده بررسی کوتاهی است که پیرامون موضوع دعا و نیایش با استفاده از آیات و روایات انجام گرفته و در پنج فصل تنظیم گردیده است. در فصل اول ابتدا طرح مسئله و ضرورت آن و تعاریف موضوع در اصطلاح و لغت بحث گردیده و آنگاه به پیشینه تاریخی موضوع و جایگاه آن در ادیان دیگر و همچنین جایگاه آن در مکتب اهل‌بیت و ویژگی آن پرداخته شده است؛ و در فصل دوم مبانی اعتقاداتی دعا مانند مبانی کلامی و فلسفی و اخلاقی و اجتماعی و همچنین تأثیر دعا در زندگی انسان‌ها و روایات چند مرتبط…
چکیده: این پژوهش با عنوان «راه‌های خودسازی در آیات قرآن» درصدد است که راه‌های خودسازی و مراتب آن و ارتباط طولی بین راه‌ها و اهمیت آن را از نگاه قرآن کریم، فرادید مشتاقان سلوک قرار دهد. تأکیدات مکرّر پیشوایان دین و عالمان اخلاق بر پیراستن نفس از شوایب و رذایل و آراستن آن به زینت‌ها و فضایل به‌عنوان یک ضرورت انکارناپذیر از یک‌سو و لزوم دقت در انتخاب مسیر و شیوه‌های تهذیب و سلوک از سوی دیگر، ضرورت این تحقیق را بیش از پیش نمایان می‌سازد. به این منظور، آیات قرآن و روایات اسلامی به روش تحلیلی و توصیفی مورد…
چکیده: بررسی برخی از روش‌های تهذیب نفس از دیدگاه امام خمینی (ره) هدف اصلی این تحقیق است ولی از منابع دیگر مانند قرآن و روایات نیز در تبیین کامل مباحث استفاده می‌شود. اولین روش مطرح در این زمینه تفکر است؛ تفکر در عظمت خلقت، نعمت‌های الهی و وظیفه انسان در قبال خدا جایگاه والایی در تعالیم اسلامی داشته و آیات و روایات متعددی بر آثار تربیتی آن تصریح نموده است. این مسئله در دیدگاه امام خمینی (ره) هم مورد توجه بسیاری قرار گرفته و شرط اول برای مجاهده با نفس و حرکت به‌جانب حق‌تعالی دانسته شده است. خود ایشان نیز…
چکیده: زهد را که ترک ماسوی الله به شیوه‌های مختلف است در هر یک از ادیان و مذاهب، دارای خاستگاهی است که در متن و بطن این ادیان نهفته است. در نهج‌البلاغه و در آیین‌های بودا وجین، زهد و اعراض از دنیا یکی از آموزه‌های اساسی برای وصول به سعادت و رستگاری است به‌طوری‌که در آیین جینیزم بر زهد و ریاضت افراطی تأکید می‌شود و خودآزاری و تحمل سخت‌ترین شکنجه‌ها را تنها طریق وصول به نجات می‌دانند. هرچند آیین بودا نیز آیینی اخلاقی است که اساس تعالیم خود را بر زهد و ریاضت قرار داده است ولی در عین حال…
چکیده: یکی از مهم‌ترین ارکان معنویت در انسان مؤمن، خودسازی و پشت سر گذاردن مقامات سیر الی الله است که با عبادت و بندگی خالصانه خالق هستی میسر می‌باشد. انسان در اثر قرب به پروردگار چنان اطمینان می‌یابد که جز به خداوند نمی‌اندیشد. در این حال او همه‌چیز را مقهور و مغلوب اراده الهی می‌داند، به همین جهت رنج و آسایش، فقر و غنی یا بیماری و سلامتی آرامش او را بر هم نمی‌زند و خود را تسلیم فرمان پروردگارش می‌کند. قرآن کریم می‌فرماید: «یا أیَّتُهَا النَّفسُ المُطمَئِنَّه إرجِعِی إلیَ رَبِّکِ راضیهً مَرضیهً»، یعنی: «اى نفس مطمئنّه، خشنود و پسندیده…
چکیده: آیا در مسیر تهذیب انسان، اولیای ‌الهی تصرفی تکوینی در باطن و نفس انسان صورت می‌دهند؟ شواهد و قرائنی که از آیات و روایات برای اثبات این موضوع می‌توان ارائه داد کدامند؟ آیا این تصرف با اختیار و ارزشمندی کار انسان، منافات ندارد؟ ادلّه‌ی عام و ادلّه‌ی خاص دال بر آنند، اولیای الهی با علم و قدرتی که از ناحیه‌ی خداوند متعال به آن‌ها اعطا شده، از ضمیر انسان‌ها آگاه و قادر به تغییر نفوس آن‌ها می‌باشند و این کار را می‌کنند. منتها تغییر از راه تصرف می‌تواند حدود مختلفی از حداقل تا حداکثر داشته باشد. نقش تکوینی‌ اولیای…