کلامی

چکیده: امامان شیعه (ع) در مناظراتشان پیرامون مسئله‌ی امامت، از دلایل مختلفی بهره برده‌اند و این دلایل را به روش‌های مختلفی مطرح نموده‌اند. این پژوهش بر آن است که با بررسی مناظرات امامان معصوم (ع) در مسئله‌ی امامت، ادله‌ی طرح شده بر اثبات امامت و روش‌های طرح این ادله را استخراج نموده و آن‌ها را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. از این‌رو، سعی بر آن بوده که از کتب معتبر شیعه (اعم از کتب حدیثی و کلامی) که به بحث مناظرات امامان شیعه پرداخته‌اند، استفاده شود. در این پژوهش، ادله‌ی طرح شده از جانب امامان شیعه، به تفکیک ادله‌ی…

چکیده: مسأله این نوشته‌ی بنیادی، آن است که اهل‌بیت (ع) علاوه بر ساحت طبیعی و نفسانی دارای ساحت‌های غیبی دیگر و وجه ربّی بی‌واسطه هستند که در مقام فنای ذاتی قرار دارد و همین امر برتری آنان را سبب گردیده است. وجه خلقی آنان نیز فرو کاسته شده‌ی ساحت ربّی آنان است که در نهایت اعتدال و استوا بوده و از این جهت اشرف پدیده‌ها می‌باشند. جامعیت بحث، پرهیز از افراط و تفریط در تفسیر فضیلت‌های اهل‌بیت (ع)، گشودن برخی از پیچیدگی‌های نظری پذیرش ساحت‌های غیبی اهل‌بیت (ع) و تبیین چارچوب شناختی انقلاب اسلامی ایران که انقلاب نظریه‌ی انسان کامل…

چکیده: موضوعی که در این رساله مورد بحث و بررسی قرار گرفته، پژوهشی پیرامون شناخت اشتراکات و افتراقات ولایت ائمه و ولایت‌فقیه است. معصومین (ع) با توجه به اینکه قرائت مذاهب اسلام از ولایت‌فقیه متفاوت است، نویسنده در این پژوهش به بررسی آن از منظر مذهب و شیعه اثنی عشری می‌پردازد و اهدافی چون تعریف و تبیین مراتب، ویژگی‌ها و اثبات ولایت ائمه معصومین (ع) ولایت‌فقیه را مورد بررسی قرار می‌دهد. در پایان نیز آراء و نظرات علماء و اندیشمندان را درباره‌ی ماهیت و محدوده‌ی مورد بررسی قرار خواهد داد. ولایت‌فقیه و تطبیق اشتراک و افتراق آن با ولایت ائمه…

چکیده: موضوع این پایان‌نامه، بررسی توحید در مکتب اهل‌بیت (ع) و مقایسه آن با توحید متصوفه و عرفا است. در این پایان‌نامه، شناخت هر چه بیشتر، توحید در مکتب اهل‌بیت (ع) مورد پژوهش قرار گرفته است. مبنای این تحقیق بر این پایه استوار است که نگرش توحیدی اهل‌بیت (ع) با آنچه متصوفه و عرفای وحدت وجودی معتقدند اساساً متفاوت و حتی مخالف است. نگارنده به‌منظور تبیین و تحلیل موضوع تحقیق در همه زمینه‌های مربوط به تحقیق به تتبع و تدبر در آیات و احادیث ائمه اهل‌بیت (ع) پرداخته است. این پایان‌نامه به سه فصل تقسیم شده است؛ در فصل اول؛…

چکیده: تقیه جزء اصول مبارزاتی همه انبیای الهی، از جمله پیامبر گرامی اسلام (ص) بوده است. آنچه از مفهوم لغوی تقیه و موارد کاربرد آن در گفتار معصومین (ع) استفاده می‌شود آن است که تقیه منحصر در مخفی کردن اعتقاد دینی و یا اظهار سخنانی برخلاف عقیده نیست؛ بلکه تقیه عبارت است از گفتار و کردار مدبرانه، توأم با پرده‌پوشی و یا خودداری از اقدام عملی مورد انتظار که صیانت از مال، جان، آبرو و ارزش‌ها را در پی دارد. ائمه بزرگوار شیعه نیز همانند پیامبر خاتم (ص) دارای مکتب و آرمان سیاسی و اجتماعی خاصی بودند که در راه…

چکیده: این نوشتار که مشتمل بر یک پیشگفتار و هشت گفتار است، قطره‌ای از دریای بیکران معرفت معصومین (ع) است که در پی اندکی جستجو، از شاگردی بی‌بضاعت فراهم آمده است. پیشگفتار ضمن اشاره‌ای اجمالی به اهمیت و شرافت خداشناسی و طریق تحصیل آن، چند نکته را در خصوص مطالب این رساله متذکّر می‌شود. در گفتار اول نقش پیشوایان معصوم (ع) در تحصیل شناخت مورد بررسی قرار گرفته است. پس از آن فوائد و آثار خداشناسی و ویژگی‌های عارفان از دیدگاه دعاها در قالب گفتار دوم بیان شده است. برای پاسخ به این سؤال که خداشناسی چه ضرورتی دارد؟ گفتار…

چکیده برخی متکلمان بزرگ اسلامی، و پیش از همه آنها سید مرتضی (قده) برآنند که اگر شخصی حقیقتاً مومن شود، محال است از ایمان برگشته و کافر گردد. این متکلمان برای اثبات نظریه خود به دلیل عقلی و نقلی تمسک کرده‌اند. دلیل عقلی آنها این است که مومن مستحق پاداش ابدی و کافر مستحق کیفر ابدی است. پس اگر مومن، کافر شود، اجتما ع پاداش و کیفر ابدی پیش می‌آید که محال است. در این نوشتار، این استدلال نقد شده است. هم‌چنین با بررسی احادیث، نشان داده شده که هیچ‌یک از آنها نمی‌تواند نظریه بالا را اثبات کند، گذشته از…

چکیده موضوع امکان اعاده معدوم و هویت انسان در قیامت، یکی از مهم‌ترین و در عین حال چالش‌ برانگیزترین مباحث فلسفی و کلامی در تفکر اسلامی است. این موضوع با همه انضمام‌ها و بایسته‌های آن در تقریرات فلاسفه مسلمان به شکل‌ها و صورت‌های متنوعی آورده شده و مورد بحث قرار گرفته است. آرای علامه حلی به عنوان یکی از دانشمندان مسلمان به سبب غنای مطالب و شرح پیوسته آن‌ها با سایر موضوعات، بسیار مورد توجه است. وی نوع دیدگاهی که یک متفکر درباره ماهیت انسان دارد را در نگاه به هویت او در قیامت بسیار مؤثر دانسته است. علامه حلی…

چکیده در این مقاله به معناشناسی «عقل» و «تفکر» و به ارتباط آن دو با «نفس» و «فطرت انسان» پرداخته شده است. اگرچه «عقل» در اصطلاح معروف و فلسفی‌­اش در دو معنای «جوهر بسیط» و «قوه نفس» استعمال شده است، ولی بررسی­‌های لغوی و قرآنی نشان می­دهد که معنای اصلی این ماده – یعنی «امساک» و «نگهداری» – است و برای آن باید به قرآن توجه شود. ارشاد قرآن به تعقل، تنها ارشاد به علم و دانستن نیست بلکه به معنای پای­بندی بر حقایق و معلومات فطری و بهره گیری از آنهاست. معنای اصلی ماده «تفکر»، «تردد و حرکت درونی…

چکیده: آیت الله میرزا محمد مهدی اصفهانی (1303-1365 قمری) بنیانگذار مکتب معارف خراسان است که به مکتب تفکیک شهرت یافته است. او از مشاهیر و شاگردان میرزای نایینی بوده است. وی صاحب اندیشه­‌هایی ویژه در فهم روایات معصومین (ع) است و از برجسته­ ترین منتقدان فلسفه و عرفان اسلامی است. از جمله کوشش‌­های علمی و فکری اواین است که معنای علم و عقل و جایگاه رفیع آنها در معارف شیعی را باز شناسد. وی علم و عقل را دو نور ظاهر بالذات و مظهر غیر دانسته که می­توانند حیث واقعیت اشیا را بنمایانند. این نوشتار گزارشی است از دیدگاه‌­های میرزا…

چکیده: علم بلا معلوم در حدیث رضوی بیان و با توضیحات میرزا مهدی اصفهانی و شیخ مجتبی قزوینی بررسی و تبیین شده است. خداوند وصف ناپذیر است. اما توصیفی كه از جانب بندگان نسبت به خدای متعال انجام می شود، دو گونه است: 1. وصف خداوند آنگونه كه خود توصیف كرده (معرفت فطری). 2. وصف خدا آنگونه كه بشر ادراك می كند. بندگان مخلص خدا وصفی از جانب خود نسبت به خدای متعال نمی كنند. كسی كه به دنبال توصیف خداست، جاهل به خداست و درباره خدا به الحاد افتاده است. امام در حدیث رضوی بندگان را از توصیف خدا…

چکیده شیخ مفید دانشمند بلند آواز جهان تشیع نه تنها در مباحث کلامی و اعتقادی – که بالطبع رویکردی عقلی دارد – از عقل و استدلال­‌های عقلی بهره برده بلکه در مباحث نقلی بویژه در نقد و فهم متون حدیثی نیز از عقل، فراوان سود جسته و بهره ­گیری از آن تأکید کرده است. در عرصه نقد، وی عقل را یکی از معیارهای نقد حدیث و بر این باور است که در پرتو عقل می‌توان به صحت و شقم شماری از احادیث پی برد. از نظر وی مطابقت مفاد حدیث با عقل، نشان دهندۀ صحت حدیث و مخالفت مفاد آن…