کلامی

چکیده بداء یکی از آموزه‌های تشیع است که توسط اهل بیت (علیهم السلام) از آیات قرآن استنباط و عرضه شده است. بدا، تغییری است که در مراحل فعل الهی صورت میگیرد؛ بدین صورت که قبل از ایجاد اشیاء، مراحلی از جمله: مشیّت، اراده، قدر و قضا، توسط خداوند انجام می‌شود. تغییر در هر کدام از این مراحل، بداء نامیده میشود. مهم‌ترین اشکال مخالفان بدا، تعارض این آموزه با علم الهی است. در این نوشتار اشکالات مربوط به علم بررسی شده، این اشکالات ناشی از قیاس خداوند با انسان و استناد به روایات ضعیف و یا تفسیر نادرست از احادیث دانسته…
چکیده: معرفی چگونگیِ آفرینش جسمانی انسان و نیز نحوه وجود او در دوران پس از مرگ در آموزه‌های دینی، هماره از موضوعاتِ موردِ توجه و بحث انگیزِ دینداران و علاقه‌مندانِ این مباحث بوده است. بر اساس تعالیم صریح متون وحیانی اسلام (قرآن و احادیث معصومان) خداوند، خلقت جسم بشر (حضرت آدم و نسل‌های پس از وی تا قیامت) را پیش از آفریدن اندام و اعضای آنان، با خلق وجودی بذر مانند به نام بدن ذرّه‌ای از خاک برای یکایک آنها آغاز کرده است که پس از طی مراحلی خاص به پیکره حضرت آدم و نطفه و جنین و بدن انسان‌های…
چکیده با اینکه متکلمان امامی، اشعری و معتزلی، خداوند را مرید دانسته‌اند و در باب مسأله اراده الهی بحث کرده‌اند، لکن از چند لحاظ میان آنها اختلاف است: 1ـ آیا اراده، صفتی است عین ذات یا زاید بر ذات؟ 2ـ آیا اراده، از صفات قدیم است یا حادث؟ 3ـ آیا اراده، از صفات ثبوتی است یا سلبی؟ 4ـ آیا اسناد اراده به خداوند حقیقی است یا مجازی؟ 5ـ آیا اراده، صفتی است موجود یا از احوال است؟ این نوشتار آراء هر سه مکتب کلامی را درباره مسئله اراده الهی بررسی کرده است.
چکیده: مساله اراده الهی و نسبتش با افعال انسان از دیرباز در تاریخ تفکر اسلامی مورد بحث و نزاع بوده است و شاید از موضوعاتی بوده که در شکل گیری نحله های کلامی اولیه نقش مهمی ایفا کرده است. این موضوع در کلام و فلسفه و حتی علم اصول فقه به مناسبتی مطرح شده است. یکی از اندیشمندانی که به این مساله پرداخته، امام خمینی (ره) است. وی که به عنوان فقیه، فیلسوف و عارف به مسائل کلامی نگاه جامع نگر دارد به این مساله نیز با نگاهی عمیق و جامع وارد شده است به نحوی که نه دچار افراط…
چکیده: رساله حاضر تحقیقی است ناچیز پیرامون یکی از عقاید شیعه بنام رجعت که در گذر ایام گرد غفلت و نسیان بر آن نشسته و به سبب بعضی عوامل که بخشی از آن در این رساله ذکر شده، آن‌چنان‌که لازم بود مورد توجه و عنایت قرار نگرفته است. هدف از این رساله حل بسیاری از آیات و روایاتی است که در این باب وارد شده و یا لااقل ممکن است مربوط به این بحث باشد و نیز توجه به بعضی ادیان دیگر در این‌که آیات آنان نیز به چنین سرانجامی معتقدند یا خیر؟ رجعت در شیعه عبارت از اعتقاد به…
چکیده: مسئله‌ی تربیت از دیدگاه اسلامی و ولایی، از مهم‌ترین مسائل و مباحث اسلامی و قرآنی و محوری‌ترین مسئله در مکتب اهل‌بیت (ع) است. بر این اساس مسئله‌ی ولایت و جایگاه و اهمیت آن، نیز مفاهیم، مصادیق، ابعاد، اقسام و مباحث دیگر آن در متون دینی به‌طور مبسوط بحث و بررسی گردیده و زوایای آن تعیین شده است. ولایت و اثر تربیتی آن در همه‌ی رده‌های سنی و از هر جنس، از جایگاه بلند اعتقادی و محتوای آن، از مسائل عمیق ارزشی برخوردار است و از ذخایر نهفته‌ی درون عالم و آدم حکایت می‌کند. ولایت در قرآن، حکایت حقیقت آدمی…
چکیده: محمد بن خالد برقی از راویان شناخته شده‌ی شیعی در قرن دوم و سوم هجری قمری و از خاندان شیعی بزرگی است. وی در قم به دنیا آمده و تحصیلات خود را علاوه بر این شهر در کوفه و بغداد ادامه داده است. روایات برقی در بحث خداشناسی به سه راه برای شناخت خداوند اشاره کرده و هرگونه تشبیهی به مخلوقات در مورد صفات الهی و جبر و تفویض، نفی و بین این دو معنایی والا از مختصات عقاید شیعه، تبیین شده است. بحث راهنما شناسی (نبوت و امامت) با روایاتی دال بر لزوم حجت آغاز شده است. تبیین…
چکیده: این رساله، با عنوان «بررسی تطبیقی امامت در شیعه اثناعشری و اسماعیلیه (نزاری)» با روش کتابخانه‌ای تدوین شده است. فرقه اثناعشری و اسماعیلیه نزاری، هر دو از فرق شیعی محسوب می‌شوند و بحث امامت، یکی از مباحث مشترک میان این دو فرقه است. این دو فرقه، مشترکات زیادی در این موضوع با یکدیگر دارند مانند؛ اعتقاد به امامت حضرت علی (ع)، وجوب امامت، مسئله نص و صفات امام. بر این اساس هر دو فرقه، امامت را به‌عنوان یکی از اصول خود پذیرفته و به خالی نبودن جهان از وجود امام معتقدند. از سویی اختلافاتی که در امامت خاصه و…
چکیده: موضوع آخرت شناسی در اسلام مخصوصاً نهج‌البلاغه و دین یهود از جایگاه ویژه و موقعیت ممتازی برخوردار است. در این تألیف به کمک خدا سعی کرده‌ام به شناخت آخرت از دیدگاه درخشان‌ترین و برجسته‌ترین چهره اسلامی بعد از پیامبر اسلام (ص) یعنی علی بن ابی‌طالب (ع) و مقایسه آن با یهود بپردازم. سعی کرده‌ام با توصیه اساتید محترم، آراء و نظریات بیان شده با مراجعه به منابع قدیمی تاریخی ارائه شود و حالت تطبیق با دین یهود داشته باشد. امام علی (ع) در خطبه‌ها و سخنان خود به آخرت و ضرورت موضوع آخرت پرداخته‌اند. اما دانشمندان و متفکران دین…
چکیده: برخی آیات کتاب مقدس یهودی، از نزول پروردگار بر روی زمین و در پدیده‌های طبیعی سخن می‌گویند خداوند به‌منظور نجات قوم و هدایت ایشان و ابلاغ وحی بر پیامبران بارها بر روی زمین به شکل ستونی از ابر، شعله‌های فروزان آتش و دود تجلی می‌کند. نظر به اینکه این حضور مادی و ملموس، با باورهای توحیدی یهود و تعالی پروردگار در تناقض آشکار بود، مورد تأویل و تفسیر علمای تلمودی قرار گرفت. آن‌ها آموزه حضور مطلق و فراگیر خداوند را مطرح کردند. بر این اساس خداوند دارای کمال ذاتی است و عالم مطلق است. بر جهان هستی احاطه دارد…
چکیده: دعا و مناجات، از زلال‌ترین چشمه‌هایی است که قطره‌ی ناچیز وجود انسان را به دریای لایتناهی وجود حق تعالی پیوند می‌دهد و زمانی که در بستر کلام انسان کامل، یعنی امام معصوم جاری می‌شود، ظرفیت گسترده‌ای می‌یابد. امام سجاد (ع) در پر پیچ‌وخم‌ترین گذرگاه‌های تاریخ اسلام، برای رساندن بار سنگین امانت امامت و رهبری به سرمنزل مقصود، این ظرفیت را _ به‌مقتضای شرایط زمان _ به کار گرفتند. دعای ابوحمزه‌ی ثمالی و مناجات خمس عشر از جمله ادعیه‌ای هستند که با تأثیرگذاری عمیق و همه‌جانبه بر عواطف و عقاید و روح آدمی، بخشی از اهداف تربیتی و سیاسی امام…
چکیده: مسئله‌ی ظهور از اصلی‌ترین عقاید تشیع محسوب می‌شود که از اهمیت خاصی برخوردار است، در این میان شیعیان امامیه و اسماعیلیه از این قاعده مستثنا نیستند. امامیه کسانی هستند که به امامت دوازده امام معتقدند و آخرین آن‌ها را مهدی موعود می‌دانند و در انتظار ظهورش هستند و اسماعیلیه، خود به چندین گروه تقسیم می‌شوند که هر یک عقاید ویژه‌ای در خصوص مسئله‌ی ظهور دارند؛ بعضی از آن‌ها (همچون اسماعیلیان نخستین و قرامطه) در انتظار ظهور امام غایب هستند و بعضی (همچون فاطمیان و نزاریان) امام موعود را غایب نمی‌دانند. امامیه و اسماعیلیه عقیده به برقراری صلح و امنیت…