کلامی

چکیده: موضوعی که در این نوشتار مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته شده اندیشه‌های کلامی زید بن علی بن الحسین (ع) در منابع مختلف شیعه، اهل تسنن، زیدیه و آثار منسوب به زید است. این مجموعه علمی تحقیقی بر آن است تا با انعکاس دیدگاه‌ها و باورهای کلامی زید از منابع پیش گفته، نظریه‌ها و اندیشه‌های ادعا شده در مورد زید را گردآوری و بررسی کرده، زمینه را برای بررسی صحت و سقم این مدعیات فراهم سازد. با گردآوری چنین مجموعه اندیشه‌هایی از زید بن علی (ع)، می‌توان اصالت و یا عدم اصالت اندیشه‌های فرقه زیدیه و حتی برخی از…

چکیده: در قرن نخست هجری و در جریان جنگ صفین، فرقه خوارج با تمسک به داستان حکمیت پا به عرصه تحولات سیاسی گذاشت. این گروه با اتخاذ مواضع تند و خشونت‌بار مسیر تاریخ را عوض کردند. شورش خوارج در دوره خلافت امام علی (ع) جهان اسلام را وارد یک آشوب و ناامنی گسترده‌ای نمود به‌گونه‌ای که عواقب جبران ناپذیری را بر حکومت امام چه در زمان حیاتش و چه در بعد از آن به وجود آورد. گستردگی مناطق تحت نفوذ حکومت اسلامی، عدم توانایی تعدادی از والیان در تبیین اهداف حکومت و عملکرد خلفای قبلی، باعث گردید تا گروهی از…

چکیده: شیعیان زیدیه در خصوص امامت دیدگاهی خاص به خود دارند. آنان اگرچه همچون دیگر شیعیان به امامت علی (ع) و حسن (ع) و حسین (ع) به‌عنوان امامانی معصوم و منصوص معتقدند ولی از آن پس امام را رهبری غیر منصوص و غیر معصوم می‌دانند که با داشتن مجموعه‌ای از صلاحیت‌ها علیه حکومت‌های ظلم و جور قیام می‌کند و رهبری جامعه اسلامی را بر عهده می‌گیرد. به همین دلیل تعریفی که زیدیه از امامت ارائه می‌کنند و دلایلی که برای ضرورت نصب امام اقامه می‌نمایند و صفات و شرایطی که برای امام می‌شمارند همگی به‌نوعی منطبق بر همین نظریه است….

چکیده: فرقه‌های زیدیه و اسماعیلیه از مهم‌ترین گروه‌های شیعی هستند که با انگیزه‌های متفاوت و از خاستگاه‌های بعضاً متضادی از بدنه اصلی شیعه منشعب شدند. زیدیه با تندروی دست به یک سری اقدامات نظامی زدند و در نهایت با روی آوردن به‌اعتدال بیشتر، مبانی کلامی خویش را تدوین نمودند و مناطقی را نیز در تصرف آوردند؛ اما اسماعیلیه از ابتدا با نوعی مخفی‌کاری، سازمان سری دعوت خود را تشکیل داده و در نهایت موفق به تشکیل حکومت‌هایی مهم و قدرتمند گردیدند. هدف ما در این نوشتار، روشن‌سازی میزان تأثیر بسترهای سیاسی و اعتقادی جامعه اسلامی در قرن دوم و سوم…

چکیده: پژوهش حاضر با هدف شناخت چهره متظاهران متمسک پیشه، ریشه‌یابی در مورد نحوه شکل‌گیری خوارج و معرفی خصوصیات روحی، فکری و اخلاقی و اعتقادات آنان و نیز علل انحراف آنان با استفاده از کتب تاریخی، تفسیری و روایی انجام گرفته است. نتایج زیر حاصل این پژوهش است: ریشه اصلی انحراف خوارج را می‌توان در جهالت و عدم بصیرت اعتقادی آنان دانست. اندیشه خارجی گری به نبرد جمل باز می‌گردد، ولی ظهور و پیدایش خوارج در نبرد صفین و ماجرای حکمیت مطرح است که بعدها کم‌کم به‌عنوان فرقه‌ای مستقل با اعتقادات ویژه خود گسترش یافتند. ضعف بنیان‌های اعتقادی اهل عراق،…

چکیده: شیعه به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین فرقه‌های مطرح در جهان اسلام با تعاریفی زیاد اما قریب به هم از زمان حیات رسول خدا (ص) به دوستداران و طرفداران حضرت علی(ع) اطلاق می‌شد و در طول تاریخ به فرقه‌های مختلفی منشعب گشت و در این میان دو جریان عمده آن یعنی، امامیه و زیدیه تا حدود زیادی پویائی و حیات فکری ،فرهنگی و سیاسی خود را حفظ کرده که همواره بین آن‌ها تعاملات و تقابل‌هایی وجود داشته است به‌طوری‌که از زمان شکل‌گیری زیدیه در قالب نهضت و سپس در لباس حکومت،پیوسته مابین آن دو روابط سیاسی ،فرهنگی و اجتماعی وجود داشته…

چکیده: پژوهش حاضر با ارائه تعریفی از آزادی سیاسی (اثرگذاری شهروندان در دوبعدی ایجاد جامعه سیاسی و روند تصمیم‌سازی‌های مختلف در حوزه زندگی عمومی) با تکیه بر مبانی کلامی _ فقهی آزادی سیاسی در اندیشه‌های شیعه و معتزله و تحلیل و بررسی آن‌ها، درصدد مقایسه حدود آزادی سیاسی در این دو نحله فکری با تأکید بر اندیشه‌های امام خمینی و قاضی عبدالجبار، بر آمده است: این پژوهش نشان می‌دهد که هرچند مبانی کلامی اندیشه‌های شیعه تنها به یک نوع آزادی سیاسی معنوی منتهی می‌شود، مبانی فقهی شیعه با تکیه بر مفهوم کلیدی، اصل (اباحه) دلالت روشنی بر گستره وسیعی از…

چکیده: مطالب رساله در چهار بخش تنظیم شده است بخش اول توحید، بخش دوم، نبوت و بخش سوم امامت و بخش چهارم معاد؛ و هر بخش مشتمل بر چند فصل و هر فصل دارای چندین مسئله است. در بخش اول به اثبات واجب‌الوجود و صفات ثبوتی و سلبی و در پایان به افعال واجب‌الوجود پرداخته شده است. عمده اختلاف و نزاع در فصل عینیت صفات با ذات و افعال خداوند مطرح شده است. در بخش دوم ضرورت بعثت انبیا و عصمت انبیا ذکر شده است و در مسئله عصمت بحث گسترده ابن ‌ابی ‌الحدید در مورد جایز بودن گناهان صغیره‌ای…

چکیده: مفهوم «آخرالزمان» و ظهور موعود، از مهم‌ترین مباحثی است که در ادیان بزرگ دنیا، به معنای آخرین دوران حیات بشر و قبل از برپایی قیامت به کار می‌رود. در فرهنگ اسلامی، آخرالزمان، دوران ظهور مهدی موعود (ع) و تغییرات بنیادین آفرینش را شامل می‌شود و دین زرتشت به چهار دوره‌ی سه‌هزارساله تقسیم می‌شود که در هزاره‌ی آخر دوره‌ی چهارم، فرشگرد (نوسازی) صورت می‌گیرد. در این میان در آیین زرتشت و دین اسلام، نجات‌بخشی مهم‌ترین مقوله‌ای است که در پایان زمان صورت می‌گیرد. در هر دو دین مورد بررسی، نشانه‌های ظهور منجی، شامل تغییر در نظام طبیعت، انحرافات اخلاقی در…

چکیده: پژوهش حاضر بر اساس این سؤال اصلی طرح گردیده است که آیا عناصر و مؤلفه‌های مورد بحث در نهضت عاشورا، از نگاه کلامی می‌توانند توجیه کننده ضرورت نهضت، مشروعیت و مفید بودن آن باشند یا نه؟ این پایان‌نامه در قالب چهار فصل بیان شده، در فصل اول تحت عنوان کلیات به بررسی بیان ضرورت پیشینه تحقیق و مبادی تصوری موضوع پرداخته شده است. در فصل دوم این مطلب مدنظر بوده که آیا قیام کربلا چه اهدافی را تعقیب می‌کرده و برای رسیدن به آن‌ها چه استراتژی و رویش را به کار گرفته است؟ سؤال مذکور با توجه به عنصر…

چکیده مراعات حقوق مردم در جامعه در ابعاد مختلف و احترام به جان و مال و آبروی آنان از شاخص‌های اساسی یک جامعه اسلامی است چراکه اسلام به‌عنوان دینی کامل، برای ایجاد جامعه‌ای اخلاقی و همراه با امنیت و آسایش برای همگان، توجه فراوانی به حقوق افراد و لزوم رعایت آن نموده است. تأملی در آیات قرآن کریم به‌عنوان منبع اصلی دین اسلام به‌خوبی نشان‌دهنده این موضوع است. آیاتی با موضوعات تشریع حق قصاص، نهی از اکل مال به باطل، نهی از کم‌فروشی، نهی از خوردن مال یتیم، نهی از غیبت، تجسس، تمسخر و مانند آن در جهت مراعات حقوق…