چکیده: حقالله و حقالناس از جمله مفاهیمی هستند که بهطور پراکنده، در مباحث گوناگون فقهی و حقوقی مطرح شدهاند. تشخیص و تفکیک این دو مفهوم از یکدیگر، آثار و نتایج متفاوتی در مسائل مختلف، به ویژه در حوزهی حقوق کیفری و جزایی به دنبال خواهد داشت. بیشترین کاربرد این دو مفهوم در مباحثی نظیر ادلهی اثبات دعوا، آیین دادرسی، اجرای مجازات و گذشت از مجازات مجرم میباشد. برای اثبات جرایم حقاللهی، سختگیری بیشتری (نسبت به جرایم حق-الناسی) در نظر گرفته شده است. بارزترین تفاوت حقالله و حقالناس از نظر آیین دادرسی، لزوم مطالبهی شاکی خصوصی در دعاوی که جنبهی حقالناسی…